Onderzoek: brein van moeders verandert na eerste en tweede zwangerschap
"We wisten al dat een eerste zwangerschap het brein verandert", zegt onderzoeker Elseline Hoekzema, hoofd van het Pregnancy Brain Lab van Amsterdam UMC, die al meer dan tien jaar onderzoek doet naar het vrouwenbrein. In een eerder onderzoek toonde ze die verandering al aan. "Maar nu zien we voor het eerst dat ook een tweede zwangerschap weer een nieuw, ander spoor achterlaat in het brein."
Dagdromen
Bij dat eerdere onderzoek zagen de onderzoekers vooral veranderingen in het hersennetwerk dat actief is als je geen specifieke taak aan het uitvoeren bent. Dit netwerk speelt een belangrijke rol bij het reguleren van emoties, sociale relaties en het aanvoelen van anderen.
"Je kunt dit zien als het deel van je brein dat het meest actief is wanneer je dagdroomt en bijvoorbeeld nadenkt over jezelf en anderen", legt Hoekzema uit. "Juist dat netwerk verandert sterk tijdens een eerste zwangerschap."
Ouders van baby Esmee (1) uit Het Kinderziekenhuis denken noodgedwongen na over rouwkaart: 'Jaar geleden waren we nog geboortekaartjes aan het maken'
Die veranderingen bleken nauw samen te hangen met de band tussen moeder en kind. Hoe groter de verandering in hersenstructuur, hoe sterker de moeder reageerde op haar baby. Vrouwen bij wie een grote verandering plaatsvond, gaven aan zich emotioneel sterker verbonden te voelen met hun kind.
Depressie
De onderzoekers zagen ook een andere implicatie van de hersenveranderingen. Bij vrouwen met minder sterke hersenveranderingen kwamen vaker mentale klachten voor, zowel rond de zwangerschap als na de bevalling.
"Dat kan gaan om somberheid, maar soms ook om gevoelens van afstand, boosheid of moeite met hechting", zegt Hoekzema. "Dit laat zien dat deze hersenveranderingen samenhangen met hoe een moeder zich voelt."
Amy Rose de Bruijn zocht professionele hulp na postnatale depressie: 'Schaamde me ervoor'
In het nieuwe onderzoek richtten de wetenschappers zich specifiek op vrouwen die voor de tweede keer zwanger werden. Daarbij bleek dat het brein opnieuw verandert, maar anders dan bij de eerste zwangerschap.
"De grote omschakeling is dan al geweest", zegt onderzoeker Milou Straathof. "Wat we nu zien, is meer een verfijning."
Tweede zwangerschap
Bij een tweede zwangerschap veranderden vooral hersengebieden die te maken hebben met aandacht en het verwerken van prikkels. Dat kan helpen bij het zorgen voor meerdere kinderen tegelijk. "Denk aan een kind op je arm en een ander kind aan je hand", legt Hoekzema uit. "Je brein krijgt voortdurend prikkels en moet daar snel en automatisch op reageren. Deze veranderingen maken dat makkelijker."
Ook hersennetwerken die helpen om de aandacht vast te houden, werden sterker. "Dat kan handig zijn als je bijvoorbeeld je kind in de speeltuin in de gaten wilt houden en daar echt bij wilt blijven."
Onderzoekers zagen ook aanpassingen in de witte stof: de verbindingen tussen verschillende hersengebieden. Die veranderingen waren bij sommige vrouwen zelfs alleen zichtbaar tijdens de tweede zwangerschap en niet bij de eerste.
Dat laat zien hoe flexibel het brein is en hoe het zich blijft aanpassen aan nieuwe fases in het leven, legt Hoekzema uit.
Vaders staan niet buitenspel
De grootste hersenveranderingen vinden plaats tijdens de zwangerschap, maar vaders staan niet helemaal buitenspel. "Ook bij vaders zien we hersenveranderingen", zegt Hoekzema. "Die ontstaan vooral na de geboorte, door langdurig en intensief contact met het kind."
Volgens de onderzoekers is het opvallend hoe weinig we lange tijd wisten over het effect van zwangerschap op het brein, terwijl het zo'n ingrijpende periode is in het leven van veel vrouwen.
"Deze fase is vergelijkbaar met de puberteit, maar kreeg veel minder aandacht", zegt Hoekzema. "Meer kennis kan leiden tot meer begrip en betere zorg."
