Pieken op 'late' leeftijd: hoe bijzonder zijn de medailles voor Nuis, Bergsma en Lollobrigida?

De derde tijd op de 10 kilometer leverde schaatser Jorrit Bergsma niet alleen een podiumplek op. De bronzen plak maakte de Fries, die op 1 februari zijn veertigste verjaardag vierde, ook de oudste Nederlander ooit die een medaille pakte op de Winterspelen. Kjeld Nuis is met zijn 36 jaar niet heel veel jonger, maar ook hij greep gisteren een medaille op de veel explosievere 1500 meter. Hoe bijzonder is het dat deze schaatsers het winnen van hun (vaak) veel jongere concurrenten?

Hun prestaties zijn heel bijzonder, maar de vraag is in de kern lastig te beantwoorden, zegt Marije Elferink-Gemser. Zij is universitair hoofddocent bewegingswetenschappen aan het UMCG/RUG. Het is belangrijk om te beseffen dat je het totaalpakket nodig hebt om een topprestatie te leveren. Lichaamsbouw, fysiologie (energievermogen), techniek, cognitief vermogen en het mentale aspect moeten allemaal samenkomen.

Een ideale piekleeftijd is per persoon en ook per sport verschillend, zegt zij. Wel blijkt uit onderzoek dat de leeftijd waarop sporters hun topprestatie leveren vaak samenhangt met de duur en aard van de activiteit.

"Bij langere afstanden ligt de piekleeftijd meestal iets hoger, blijkt onderzoek. Als de duur van de activiteit toeneemt, presteren oudere sporters vaak beter. Bij sporten van kortere duur (tot ongeveer 4 minuten) waarin explosieve kracht en sprint essentieel zijn, geldt juist: hoe jonger, hoe beter. Dan zijn de twintigers in het voordeel ten opzichte van de dertigers. Dat maakt de 1500 meter van Kjeld Nuis des te indrukwekkender."

Guido Vroemen, sportarts en inspanningsfysioloog, noemt de prestaties van de 'oudjes' op de Spelen ook knap, al geeft hij aan misschien iets minder verbaasd te zijn dan de gemiddelde kijker thuis op de bank. 

"Deze schaatsers zijn geen nieuwkomers; ze hebben een lange staat van dienst en behoren al jaren tot de wereldtop. Dat ze op dit niveau weten te blijven presteren, is het resultaat van jarenlange inspanning, training en het vermogen om hun niveau vast te houden."

Jarenlange toewijding

Ook Vroemen wijst op het verschil tussen de afstand van Bergsma en Nuis. Het is een feit dat spierkracht en spiermassa vanaf het dertigste levensjaar met ongeveer een procent per jaar afneemt, zegt hij. Wil je dat behouden dan vraagt dat om extra inspanning, afhankelijk wat je ermee doet. Bij een explosieve sport als die van Kjeld Nuis spelen bovendien andere energiesystemen een rol dan bij de duurinspanningen van Jorrit Bergsma, legt de sportarts uit.

"Nuis moet vrijwel de hele afstand voluit, waardoor hij naast een sterk zuurstofsysteem ook zijn anaerobe lactaatsysteem aanspreekt, een soort 'reservebatterij'. Dat lactaatsysteem levert extra energie bovenop de maximale zuurstofopname. Ook stelt het de verzuring zo lang mogelijk uit. Dat systeem is te trainen maar vraagt om jarenlange intensieve intervaltraining. En dat vraagt om veel toewijding en de absolute wil om te presteren."

Maar 'oudere' sporters zijn niet altijd in het nadeel, zegt Elferink-Gemser. "Ze weten precies waar hun sterke punten liggen, waar nog winst te halen is en hoe ze hun training moeten afstemmen op wat voor hén werkt. Daardoor nemen ze betere beslissingen in de voorbereiding, wat helpt om op het juiste moment te pieken."

Zelfbewust

Die combinatie van ervaring, zelfkennis en bewuste keuzes maakt dat sporters ook op latere leeftijd top kunnen zijn. "Dat geldt ook voor vrouwen als Lollobrigida of bobsleeër Elana Meyers Taylor (goud op 41-jarige leeftijd) die na een zwangerschap terugkeren. Zij maken bewustere trainingskeuzes en durven vaker een persoonsgebonden route te volgen in plaats van een standaardprogramma."

Vroemen stelt dat bovendien het mentale aspect niet moet worden onderschat. "Je moet het intrinsiek ook echt willen. Die motivatie is heel belangrijk. En we moeten ook niet vergeten dat het hier gaat om uitzonderlijke atleten. Het zal nooit 'gewoon' worden dat je op hoge leeftijd zulke prestaties levert, maar het kan wel, mits je lichaam optimaal wordt onderhouden."