Online waarschuwen voor man die zich bij concerten zou misdragen: mag dat wel?
De video op TikTok, die in korte tijd meer dan 13.000 likes en honderden reacties kreeg, waarschuwt voor een jongeman die zich tijdens concerten seksueel zou hebben misdragen tegenover jonge vrouwelijke fans.
Volgens de dame in deze video duikt de man geregeld op bij concerten van vrouwelijke artiesten. Foto's van hem worden via groepschats en op social media gedeeld zodra hij ergens wordt gezien, zodat anderen hem kunnen herkennen. In de reacties overheerst steun voor de waarschuwing. "Concerten moeten een veilige plek zijn", schrijft iemand. Een ander: "We moeten elkaar helpen en dit soort gedrag tegengaan."
Niet serieus genomen
Ook zijn er mensen die zeggen dat het probleem al langer speelt. "Dit was in 2023 ook al gaande, met precies dezelfde persoon", schrijft een gebruiker. "Zielig dat hier niets aan wordt gedaan."
De maker van de video (naam bekend bij de redactie) zegt dat zij het belangrijk vond om anderen te waarschuwen. Volgens haar worden meldingen bij de beveiliging niet altijd serieus genomen. "Ik heb het idee dat er niet genoeg gebeurt als mensen iets melden. Daarom wilde ik dit onder de aandacht brengen."
WhatsAppkanalen voor meiden vol risico's: 'Kijk mee met je kind'
Een paar dagen later werd de video verwijderd, op verzoek van de politie. Een woordvoerder van de politie Midden-Nederland bevestigt dat de video bekend is, maar wil niet ingaan op de reden van het verzoek om te verwijderen. Wel benadrukt de politie in algemene zin dat dit soort online waarschuwingen niet helpen.
"Als zoiets gebeurt, meld het bij ons en doe aangifte. Alleen dan kunnen wij er iets mee. Het delen van foto's en video's op internet draagt niet bij aan een oplossing."
Privacy
Het gebeurt vaker dat mensen online worden 'ontmaskerd' of dat er voor hen wordt gewaarschuwd. Begin dit jaar ontstond er bijvoorbeeld commotie over pakketbezorgers van wie beelden van videodeurbellen in Facebookgroepen werden gedeeld.
De Autoriteit Persoonsgegevens was daar duidelijk over: dit is in strijd met de privacywet. Het openbaar 'shamen' van mensen kan een grote impact hebben op hun leven. Hoewel de waakhond niet kan ingaan op dit specifieke verhaal, geldt in algemene zin dat mensen niet zomaar op eigen initiatief foto's of video's van iemand mogen verspreiden in Facebook- of WhatsApp-groepen.
"Ook niet als het gaat om beelden van iemand die regels overtreedt of overlast veroorzaakt. Het kan handig lijken om zulke beelden te delen, maar openbaar 'shamen' kan grote impact hebben op iemands privacy. Bedenk ook dat er situaties kunnen ontstaan waarin beelden worden gedeeld van iemand die helemaal niet schuldig blijkt te zijn. Realiseer je dat je mogelijk ook zelf een grens overschrijft", schrijft de autoriteit in een reactie.
Groepsdynamiek
Volgens ontwikkelingspsycholoog en UvA-onderzoeker Wouter van den Bos speelt groepsgedrag een belangrijke rol bij dit soort online verhalen.
"De neiging om moreel het juiste te willen doen, is van alle tijden", legt hij uit. "Vroeger gebeurde dat bijvoorbeeld op het schoolplein: verhalen bleven binnen een kleine groep. Maar online werkt dat anders. Zodra iets viraal gaat, kan het zich razendsnel verspreiden en veel groter worden."
Meisjes hebben vaker angstgevoelens dan jongens: 'Ik viel gewoon om op straat'
Daarbij speelt ook mee dat jongeren informatie sneller vertrouwen als die uit hun eigen groep komt. "Zo vormen zij hun beeld van de wereld", zegt Van den Bos. "Dat is op zichzelf normaal, maar in een hechte online community kan dat proces worden versterkt. Een verdenking of beschuldiging kan zich dan heel snel verspreiden, zonder dat die goed wordt gecontroleerd."
Kopieergedrag
Ook kopieergedrag speelt een rol. Online is het eenvoudig om mee te gaan in verontwaardiging, zonder stil te staan bij de gevolgen. Volgens Van den Bos weten veel mensen niet goed wat ze juridisch wel en niet mogen delen. "Foto's verspreiden of iemand publiekelijk beschuldigen, kan verregaande gevolgen hebben. Zelfs volwassenen zijn zich daar niet altijd van bewust, laat staan jongeren."
Daarnaast kijken gebruikers sterk naar reacties van anderen. "Wat je vaak ziet, is dat mensen een bericht delen op basis van de reacties, niet per se op basis van de inhoud", zegt Van den Bos. "Het oorspronkelijke verhaal wordt lang niet altijd gecontroleerd."
Honderden Nederlandse kinderen slachtoffer van website voor afpersers
Dat brengt risico's met zich mee. Mensen zijn zich vaak onvoldoende bewust van privacygrenzen en van de impact van online verspreiding. Tegelijkertijd opereren ze op platforms waar aandacht een belangrijke rol speelt. Begrippen als 'ragebait' en 'clickbait' laten zien dat sterke emoties en verontwaardiging worden beloond met bereik.
Schuld en onschuld
Volgens Van den Bos lopen oprechte zorgen en de wens om aandacht te krijgen online door elkaar heen. "Dat kan verwarrend zijn, vooral voor jonge gebruikers. Zij krijgen verschillende signalen over wat normaal of wenselijk gedrag is."
Daarmee rijst ook de vraag waar de grens ligt tussen waarschuwen en iemand publiekelijk 'shamen'. Want hoewel het vaak begint vanuit een gevoel van rechtvaardigheid, kan de impact op de beschuldigde persoon groot zijn. "De vraag is uiteindelijk of sociale media wel de juiste plek zijn om schuld of onschuld vast te stellen", zegt Van den Bos.
'Doelwit van lastercampagne'
Johan, de vader van de man in kwestie (naam bij de redactie bekend), vertelt aan RTL Nieuws zijn kant van het verhaal. Volgens hem is zijn zoon doelwit geworden van een lastercampagne. "Wij hebben aangifte gedaan van smaad en laster."
Volgens hem is zijn zoon twee meter en vinden mensen dat vervelend. "Ik heb het gevoel dat mensen daar verhalen omheen zijn gaan verzinnen. Op sociale media wordt hij beschuldigd, maar daar klopt veelal weinig van. Twee jaar geleden was er een incident in de Melkweg waarbij hij uit de zaal werd gezet. Dat heeft enorme impact op hem gehad. Nu laaien er weer allemaal verhalen op, terwijl niemand concreet kan zeggen dat ze hem iets hebben zien doen. Toch staat hij in Amsterdam op zwarte lijsten."
Johan meent dat zijn zoon zonder bewijs overal op wordt afgerekend. "Zo moest hij laatst bij Madison Beer in de Ziggo Dome de zaal verlaten omdat de band de video had gezien. Voor mij laat dat zien hoe hardnekkig dit werkt, ook zonder bewijs."
RTL Nieuws heeft verschillende concertzalen in Nederland om een reactie gevraagd. Die laten weten niet in te gaan op specifieke gevallen. In algemene zin laten de zalen wel weten een 'safe space-beleid' te voeren.
Paradiso: "Voor de veiligheid van onze bezoekers hebben we strikte huisregels. Wanneer een bezoeker onveilig gedrag vertoont, wordt deze direct uit het gebouw verwijderd. Ook hebben wij een zwarte lijst voor mensen die zich herhaaldelijk misdragen."
De Ziggo Dome wilde niet ingaan op de vraag of hij bij het concert van Madison Beer uit de zaal is verwijderd.