Menstruatie, of de overgang? Schoonmaaksector wil maatregelen

Veel werknemers in de schoonmaak merken dat er op het werk weinig aandacht is voor menstruatie- en overgangsklachten. Zo ook Silvana Feller, die al twintig jaar in het vak zit. Ze heeft momenteel last van de overgang. "Dan denken ze dat je lui bent", zegt ze. "Je bent kapot, je hebt geen energie. Het lijkt of je nooit hebt geslapen."

Onzichtbaar probleem

Haar verhaal staat niet op zichzelf: in de schoonmaaksector lopen veel vrouwen tegen dezelfde problemen aan, zoals te weinig pauzes, geen toegang tot een toilet en weinig ruimte om menstruatie- of overgangsklachten te bespreken. Volgens vakbond FNV is dat een groot en vaak onzichtbaar probleem. 

Projectleider Ilze Smit van FNV zegt dat er nog altijd een taboe rust op menstruatieklachten. Volgens haar geeft ongeveer 80 procent van de vrouwen aan daar last van te hebben. 

In de nieuwe cao-afspraken moet daarom meer ruimte komen voor andere maatregelen zoals extra pauzes, flexibele werktijden of later beginnen. Schoonmakers hebben het cao-akkoord afgewezen vanwege het loonaanbod, maar deze maatregelen blijven wel op tafel. 

Grote invloed

Er komt steeds meer aandacht voor de invloed van menstruatie- en overgangsklachten op het werk. Uit onderzoek onder vrouwelijke medewerkers van de Rijksoverheid blijkt dat acht op de tien vrouwen klachten ervaren die te maken hebben met hun hormonen. Ruim de helft heeft veel last van de menstruatie en vier op de tien zeggen dat dit hun werk beïnvloedt. 

Ook tijdens de overgang hebben veel vrouwen klachten: ruim vier op de tien hebben daar veel last van en meer dan eenderde merkt dat dit gevolgen heeft voor het werk.

Naast bekende symptomen als opvliegers en menstruatiepijn kunnen ook slaapproblemen, concentratieverlies, stemmingswisselingen en vermoeidheid het functioneren op het werk beïnvloeden. Werkgevers kunnen volgens de vakbond helpen met bijvoorbeeld extra pauzes, later beginnen of zorgen dat werknemers makkelijk naar het toilet kunnen. "Iedere vrouw is anders en heeft andere klachten", zegt Smit. 

Serieus nemen van klachten

Feller, president van FNV Schoonmaak, zegt dat praten over haar klachten vooral bij een mannelijke leidinggevende lastig is. "Ik heb een mannelijke leidinggevende, dan zeg ik het niet. Bij een vrouwelijke zeg ik het wel." Ze hoopt dat de afspraken in de cao voor meer begrip zorgen. "Ik denk dat ze dan echt gaan inzien: het is de werkelijkheid en er moet iets mee gedaan worden."

Feller is niet de enige die moeilijk praat met haar baas over overgangsklachten. Uit onderzoek blijkt dat maar 12 procent dat doet. Ongeveer 40 tot 50 procent doet dat wel met collega's, maar niet met hun leidinggevende.

Het onderwerp speelt niet alleen in de schoonmaaksector. Bij NS, in de kinderopvang en bij de Rijksoverheid zijn er al afspraken over menstruatie en de overgang. Zo kun je bij de overheid andere werktijden afspreken die prettiger werken.

Ziek melden 

Toch is er volgens Smit nog veel te verbeteren. In sommige cao's wordt de eerste ziektedag niet uitbetaald. Vooral vrouwen die regelmatig last hebben van ernstige menstruatieklachten kunnen daar de gevolgen van merken. Dat moet anders volgens Smit. "In de kappersbranche zijn er bijvoorbeeld nog steeds twee 'wachtdagen' bij ziekte."

Wettelijk menstruatieverlof maakt geen deel uit van de nieuwe voorgestelde afspraken, en FNV-projectleider Smit is daar ook geen voorstander van. In Nederland is dat volgens haar niet nodig, omdat je je al ziek kunt melden bij klachten. "Verlof maakt het probleem niet beter bespreekbaar en kan de positie van vrouwen zelfs verslechteren. Werkgevers zouden kunnen denken: dan neem ik liever geen vrouw aan."

Hoe dan ook moet er meer aandacht komen voor vrouwengezondheid in brede zin, vindt Smit. Voor Feller is één ding duidelijk: "Doorbreek dat taboe en maak het bespreekbaar."

Sommigen ervaren zeer ernstige klachten tijdens hun menstruatie. Zij kampen met  een ernstige, chronische en hormoongerelateerde stemmingsstoornis. Hier leggen we uit wat dat is: