Jarenlang wilde niemand een fietshelm op, nu lijkt de knop langzaam om te gaan
Volgens stadszender AT5 dragen steeds meer Amsterdammers een helm en kom je 'streepjes tekort' als je een uurtje gaat turven in het Vondelpark. Dat beeld wordt ook landelijk herkend. De Fietsersbond en VeiligheidNL constateren dat steeds meer fietsers een helm opzetten. "We zien echt een verschuiving. Het wordt steeds zichtbaarder in het straatbeeld en daardoor normaler", zegt Tom de Beus van VeiligheidNL.
De ANWB spreekt van een toename van de verkoop van fietshelmen. Fietsenwinkel 12GOBiking ziet jaarlijks een toename van 20 procent.
Steeds meer geaccepteerd
Het is ook verkeerspsycholoog en hoogleraar Dick de Waard opgevallen. Hij volgde drie jaar lang een groep oudere fietsers. In het begin droeg bijna niemand een helm, aan het einde van die periode was dat ongeveer de helft. Volgens hem speelde vooral mee dat mensen elkaar met een helm zagen fietsen, waardoor de drempel lager werd.
80.900 fietsers op de spoedeisende hulp: waarom Nederland geen helmplicht invoert
Hij ziet hierin de belangrijkste verklaring voor de veranderende houding tegenover de fietshelm. "Mensen beïnvloeden elkaar." De Beus is het daarmee eens. "Als je meer mensen in je omgeving een helm ziet dragen, draagt dat aan bij acceptatie en de sociale norm."
Vooral populair onder ouderen en e-bikers
Volgens VeiligheidNL is de fietshelm vooral populair onder oudere fietsers, e-bikers, kinderen, mountainbikers en racefietsers. "Pensionado's realiseren zich: ik ben van mijn vrije tijd aan het genieten en kan prachtige stukken fietsen met mijn e-bike. Ik zet dat ding op, want iemand in mijn omgeving is ook gevallen", zegt neuroloog Marcel Aries.
De jongere doelgroep bereiken blijft lastig, weet De Waard. "In Denemarken neemt het helmgebruik aardig toe. Maar onderzoekers zeggen daar: de groep van 15 tot 18 jaar bereiken, dat lukt gewoon niet." Aries ziet ook dat dit nog een uitdaging is. "Als ik langs een middelbare school fiets, is het helmgebruik daar praktisch nul procent."
De Waard denkt daar wel een oplossing voor te weten. "Het zou helpen als helmen er mooier uit zouden zien. Je moet een exclusieve, sexy helm hebben. Van Apple bijvoorbeeld. Eentje die flink duur is."
Vooralsnog is de verschuiving geleidelijk. De Waard denkt dat dit de juiste weg is. Hij ziet niets in een algemene helmplicht. "Misschien hoeven we ook niet te willen dat iedereen een helm draagt."
Ook de ANWB, Fietsersbond en VeiligheidNL zijn geen voorstander van dwang. "We zien dat veel mensen hun snorfiets hebben weggedaan of minder gebruiken na de invoering van de helmplicht", zeg een woordvoerder van de Fietsersbond. "We vinden dat iedereen het zelf moet weten."
Ravage in het hoofd
Neuroloog Marcel Aries hoopt wél dat de fietshelm voor iedereen vanzelfsprekend wordt. Hij ziet op de intensive care dagelijks de gevolgen van ernstige fietsongevallen. "Daar zijn dertig bedden. Er ligt altijd een fietser, vaak zelfs twee."
"Je ligt daar alleen omdat je ernstig letsel hebt. Aan de buitenkant is niets te zien, maar uit scans blijkt dat het hoofd een ravage is. 80 procent wordt nooit meer de oude. Als een fietser tegen een auto aan botst, helpt de helm niet. Maar veel fietsongelukken zijn eenzijdig. Dan spookt door mijn hoofd: had diegene maar een helm op gehad, want dan was er geen of minder impact geweest."
Cijfers VeiligheidNL
In 2025 waren er 80.900 fietsslachtoffers. Daarvan was 42 procent ouder dan 55 jaar. Bij 68 procent ging het om een eenzijdig ongeval. 54.900 mensen hadden aanzienlijk letsel, daarvan hadden 14.400 mensen hersenletsel. Het dragen van een fietshelm vermindert de kans op ernstig hoofd- en hersenletsel met 60 procent, de kans op dodelijk hoofd- en hersenletsel met 71 procent.
Aries en De Waard denken dat de fietshelm hetzelfde lot kan ondergaan als de skihelm en de fietshelm in de wielersport. Daar was ook ooit veel weerstand tegen. Toen de internationale wielerbond begin jaren negentig een helmplicht wilde invoeren, protesteerden renners door een koers stil te leggen. Pas na de dood van wielrenner Andrej Kivilev in 2003 werd de helm verplicht. Inmiddels is die in het peloton niet meer weg te denken.
Ook op de piste is een helm ingeburgerd geraakt. De Waard: "Als je daar zonder helm staat, word je met scheve ogen bekeken. Die ontwikkeling is heel geleidelijk gegaan, zonder dwang. Misschien gebeurt dat ook met de fietshelm. Dat als je over 15 jaar zonder helm rondfietst, je wordt gevraagd of je soms levensmoe bent."
Omslagpunt dichtbij
Aries heeft er vertrouwen in. Hij haalt ter illustratie onderzoek aan van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Daaruit bleek dat als ongeveer een kwart van de fietsers een helm draagt, mensen de indruk kunnen krijgen dat het de norm is. "Het omslagpunt is redelijk dichtbij. Ik denk dat heel Nederland binnen tien jaar fietst met een helm."
