Wat doet rook van een natuurbrand met je lichaam? 'Niemand is immuun'
De temperaturen gaan deze week verder stijgen in Frankrijk en Spanje, waar honderdduizenden mensen zijn geëvacueerd als gevolg van de branden. In delen van Spanje kan het 40 graden worden. In het land grijpen nu al branden om zich heen in gebieden rond Madrid en Valencia. Het is de grootste natuurbrand ooit in Spanje: meer dan 77.000 hectare is verwoest. In Frankrijk is met name Bordeaux hard getroffen door de natuurbranden.
Oranje wolk
De Nederlandse Pauline Stappers, die in het centrum van Bordeaux woont op ongeveer 20 kilometer van de natuurbranden, zag zelf ook de afgelopen dagen 'haar' stad oranje kleuren door de rook. "Er hing hartstikke veel rook in de stad, je moest binnenblijven met de ramen dicht", vertelt ze aan RTL Nieuws.
Nederlanders in Frankrijk over hevige bosbranden: 'Kan bijna niet meer ademen van de rook'
Stappers ervoer zelf ook gezondheidsklachten door de rook. "Het was alsof je midden in de rook van een barbecue stond. Je merkt gewoon dat je rook inademt, dat is niet prettig. Je voelt het aan je ogen en neus. Mijn ogen prikten en de rook kwam zelfs door de gesloten ramen naar binnen. Je rook het overal."
De geur heeft ook een mentaal effect op haar. "Het is alsof je in de rook slaapt. Je lichaam heeft een mechanisme: je ruikt rook en denkt dat er iets aan de hand is. Die automatische reflex moet je eigenlijk uitschakelen." Af en toe dwarrelde er zelfs as vanuit de lucht neer in de stad.
Acute effecten
Volgens milieu-epidemioloog Jeroen de Hartog, werkzaam bij de GGD in Utrecht, zijn de gezondheidsrisico's van de rook bij bosbranden reëel, ook voor mensen die niet direct in de buurt van het vuur zijn. "De acute effecten van rook en fijnstof die vrijkomt kunnen al binnen een dag optreden", legt hij uit. Veelvoorkomende klachten zijn hoesten en irritatie van ogen, keel en neus.
Vooral kwetsbare groepen lopen risico. Mensen met astma of andere bestaande luchtwegaandoeningen kunnen extra last krijgen van de rook. Maar ook gezonde mensen moeten opletten. "Wie aan hoge concentraties rook wordt blootgesteld, bijvoorbeeld omdat die moet evacueren of zich door de rook moet verplaatsen, kan eveneens gezondheidsklachten ontwikkelen."
Zo snel mogelijk de spullen verzamelen en weggaan, die oproep werd gedaan aan Hanna en andere campinggasten in het Franse Le Porge, vlak bij Bordeaux. De verwoestende bosbranden kwamen steeds dichterbij. De tekst gaat verder onder de video:
De rook van natuurbranden blijft ook niet beperkt tot de directe omgeving van de brand. De fijne stofdeeltjes die vrijkomen, kunnen zich over grote afstanden verspreiden. "Je hoeft niet vlak bij een brand te zijn om de effecten te merken", zegt de milieu-epidemioloog. "Dat zien we ook bij Saharastof, waarvan de deeltjes duizenden kilometers kunnen afleggen en ook op auto's terechtkomen in Nederland."
Langetermijneffecten
Het lichaam ruimt een deel van het ingeademde fijnstof uiteindelijk zelf op. De Hartog verwacht niet dat een eenmalige blootstelling direct leidt tot het ontwikkelen van longaandoeningen zoals astma, maar mensen met onderliggende gezondheidsproblemen kunnen wel meer klachten krijgen.
Naast de lichamelijke effecten wijst De Hartog op de mentale impact van bosbranden. Evacuaties brengen vaak veel stress met zich mee. "Als je plotseling je huis of camping moet verlaten en niet weet wat je aantreft als je terugkomt, kan dat ook psychische gevolgen hebben."
Halsoverkop vertrekken om bosbrand? Dit zijn je rechten als vakantieganger
Wie zich tegen de rook wil beschermen, kan het best een goed aansluitend mondkapje dragen, vergelijkbaar met de FFP3-maskers die tijdens de coronapandemie veel werden gebruikt. Die bieden bescherming tegen een deel van de schadelijke stofjes, al houden ze niet alles tegen. "Voor volledige bescherming zijn speciale ademhalingsmaskers nodig, zoals brandweerlieden gebruiken", stelt de milieu-epidemioloog.
Kankerverwekkend
In de rook van bosbranden zit een complexe mix van schadelijke stoffen. Naast fijnstof komen er onder meer vluchtige organische stoffen en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK's) vrij, waarvan bekend is dat sommige kankerverwekkend zijn. Toch betekent blootstelling aan een rookwolk niet automatisch dat iemand kanker krijgt. "Kanker ontwikkelt zich over vele jaren. Een eenmalige blootstelling leidt niet direct tot kanker", benadrukt hij.
Wel waarschuwt De Hartog voor het grotere plaatje. Door de toename van natuurbranden in Zuid-Europa, maar ook in Nederland, neemt de blootstelling aan luchtverontreiniging toe. Op de lange termijn kan dat bijdragen aan meer gezondheidsproblemen en uiteindelijk ook meer gevallen van kanker. "Maar het is niet zo dat één brand, zoals die bij Bordeaux, ineens tot grote aantallen extra kankergevallen zal leiden."