Droogte heeft rampzalige gevolgen voor onze bossen: 'Bomen krijgen amper tijd voor herstel'

De aanhoudende droogte in Nederland veroorzaakt niet alleen een extreem lage waterstand en een verhoogd risico op natuurbranden. Het watertekort leidt er ook toe dat bossen verdrogen en bomen massaal afsterven. Boswachters zien dat sommige bomen nu al in herfststand gaan, zegt Marcel van Dun, woordvoerder bij Staatsbosbeheer.

Ook Bas Lerink, onderzoeker bij Wageningen University & Research, maakt zich zorgen. Met name berken en beuken krijgen een enorme optater en gooien hun blad af, zegt hij. "Sinds 2018 is het om de twee, drie jaar raak met zo'n waanzinnig droog jaar. Bomen krijgen daardoor niet meer de kans zich te herstellen. Dat zien we ook terug. Sinds vijftien jaar is de boomsterfte verdubbeld."

Toch is het volgens de onderzoeker lastig om nu al duidelijk de gevolgen van de droogte te zien. Het verschilt per boomsoort wanneer deze afsterft. Voor sommige soorten kan dat snel gaan, voor andere soorten is het moeilijker om te zien of ze ook echt afgestorven zijn. "De effecten van de enorm droge zomer van 2018 bijvoorbeeld, zag je pas een seizoen later."

Volgens Van Dam en Lerink valt het effect van de droogte meer op in het oosten van het land, waar het grootste deel van de bomen staat op de hogere zandgronden. Fijnsparren bijvoorbeeld zijn er massaal afgestorven. De loofbomen op de kleigrond in het westen zijn minder vatbaar voor de droogte.

Toch hoeven we ons geen zorgen te maken dat bomen massaal omwaaien als straks de eerste herfststormen de kop opsteken. Bomen zijn juist het meest kwetsbaar wanneer ze vol in het blad staan, zegt Lerink. Maar solitaire bomen langs straten en in woonwijken kunnen mogelijk gevaar opleveren. "Minder vitale bomen zijn altijd vatbaarder voor bijvoorbeeld takbreuk."

Klimaatbestendig

Volgens Lerink kunnen bosbeheerders de gevolgen van klimaatverandering moeilijk voorkomen, maar wel proberen hun bossen er zo goed mogelijk op voor te bereiden. Daarom wordt steeds vaker gekozen voor meer variatie in boomsoorten, en een beheer waarbij het bos zo min mogelijk wordt verstoord. 

"Je wilt geen grote ingrepen doen, maar geleidelijk toewerken naar een toekomstbestendig bos. Ik ben wel terughoudend met het introduceren van boomsoorten die van nature niet in Nederland voorkomen, maar zie wel mogelijkheden om te experimenteren met inheemse soorten die beter bestand zijn tegen droge omstandigheden."

Precies wat Staatsbosbeheer aan het doen is. Volgens Van Dam probeert de natuurbeheerder bossen weerbaarder te maken door meer verschillende boomsoorten aan te planten. Dat moet voorkomen dat hele stukken bos in de problemen komen wanneer één soort wordt getroffen door ziekte of droogte.

Wat de gevolgen voor de natuur op langere termijn gaan zijn, durft Van Dun niet te voorspellen. Hij noemt de natuur veerkrachtig, maar de steeds extremere weersomstandigheden zorgen wel voor uitdagingen. "Een paar jaar geleden hadden we juist hele natte periodes. Nu kampen we met droogte. Die grote schommelingen maken het steeds lastiger voor flora en fauna om de klappen op te vangen."