Zaak-Lindsay Clancy draait om kraambedpsychose: Karin kreeg daarmee te maken
"Ik voelde plots een soort vloeistof door mijn hersenen schieten", vertelt Karin den Oudsten. Ze was in 2008 net bevallen van haar tweede zoon en zat rustig te lezen. "Ik wist direct: er is iets heel erg mis, dit is niet op te lossen met een paracetamolletje."
Achteraf gezien was ze binnen tien seconden psychotisch, zegt ze. Ze bleek - achteraf gezien - in een kraambedpsychose terecht te zijn gekomen: een acute, ernstige psychiatrische crisissituatie die soms kan ontstaan in de eerste vier weken na de bevalling.
Zaak Lindsay Clancy, die haar kinderen vermoordde, loopt uit op impasse in VS
De maatschappelijke discussie over de psychiatrische aandoening laaide de afgelopen tijd hevig op door de zaak rond de drie gedode kinderen in de VS. Hun moeder Lindsay Clancy claimt dat ze onder invloed van een kraambedpsychose een stem in haar hoofd hoorde die de opdracht gaf haar kinderen om het leven te brengen.
Ongeveer 1 op de 1000 vrouwen
Haar rechtszaak liep tot nu toe uit op een impasse omdat de jury het niet lukte om tot een unaniem oordeel te komen. Daarom moet een nieuwe jury zich over de zaak buigen. De advocaten van Clancy zeggen dat ze onschuldig is. Ze bepleiten dat ze ontoerekeningsvatbaar is. Clancy kan rekenen op veel steun van vrouwen in Amerika.
Een kraambedpsychose kan ongelooflijk heftig zijn voor de moeder en omgeving, zegt Leonie Breteler van het St. Antonius Ziekenhuis in Utrecht. Zij werkt als psychiater onder andere op een poli die zwangere vrouwen en moeders met psychische klachten helpt. Het kan in de eerste vier weken na de bevalling ontstaan, vaak bij vrouwen die nooit eerder psychiatrische problemen hebben gehad. Ongeveer 1 of 2 op de 1000 vrouwen krijgen het ziektebeeld, maar de ernst verschilt per persoon.
Vrouwen die gevoelig zijn voor hormonale veranderingen, erfelijke aanleg hebben of langdurig slaaptekort ervaren, lopen mogelijk meer risico. Zij kunnen in het begin extreme slapeloosheid, rusteloosheid en overprikkeling ervaren. "Het beeld is ontzettend grillig", vertelt de psychiater. "Het ene moment voelt een moeder zich energiek en overmatig blij, maar binnen een halfuur kan dat omslaan in extreme angst, achterdocht of krijgt ze waandenkbeelden."
In de Clancy-zaak moeten psychiaters nu beoordelen in hoeverre de kindermoorden haar aangerekend kunnen worden. Clancy zou verschillende medicijnen hebben opgehaald en had zich voorafgaand aan de moorden nog hebben laten opnemen in een psychiatrische kliniek. De aanklagers zeggen dat ze haar kinderen 'koelbloedig en efficiënt' heeft vermoord.
Zeldzaam risico
Dat een vrouw in zo'n toestand haar kinderen wat aandoet, is volgens psychiater Breteler uiterst zeldzaam. "Dat risico is heel klein, de overgrote meerderheid herstelt met de juiste zorg volledig", zegt ze. "Maar het doden van je kind is wel een bekend risico waar we alert op zijn."
Levenslang voor vrouw die kinderen vermoordde en in Nieuw-Zeeland in koffers achterliet
In het geval van Karin den Oudsten waren haar kinderen niet onveilig, maar om ze af te schermen van wat er gebeurde met hun moeder, bracht haar man hun twee kinderen naar de buren. Vervolgens belde hij de huisarts. Meteen constateerde hij dat Karin opgenomen moest worden. Twee weken lang zat ze in een diepe psychose.
Naast een hoogspanningsmast
"Je raakt het gevoel van tijd volledig kwijt", herinnert ze zich. "Het was alsof ik naast een hoogspanningsmast stond. Mijn intuïtie raakte extreem uitvergroot. Het voelde alsof ik de emoties en gedachten van iedereen in de wereld tegelijk meekreeg. Ik zat in een andere bewustzijnstoestand."
Voor Karin bestond haar behandeling uit therapie, ze slikte lithium en kreeg thuiszorg. Maar het was vooral het opschrijven van wat haar was overkomen, dat hielp bij herstel. Inmiddels is ze therapeut in een medisch centrum, auteur van drie boeken over het onderwerp en geeft ze scholing aan onder andere obstetrieverpleegkundigen, kraamverzorgenden en therapeuten.
Eigen ervaring delen
In haar werk draait het niet alleen om haar eigen ervaring, maar juist om het gesprek tussen de moeder en de hulpverlener. Want volgens haar ontstaat er pas echt begrip wanneer je weet hoe een psychose voor een vrouw voelt én hoe de zorg er medisch naar kijkt.
'Na de elfde psychose ziet hij nog het verschil tussen mijzelf en mijn ziekte'
Volgens Karin kan een ervaringsdeskundige van grote waarde zijn bij het herstel. "Een professional kan de theorie uit boeken leren, maar iemand met ervaring begrijpt hoe een psychose van binnenuit aanvoelt." Op de afdeling van Breteler in Utrecht komt er om die reden maandelijks een ervaringsdeskundige langs om met vrouwen te praten. "Vrouwen voelen daardoor steun en voelen zich ook beter begrepen", zegt zij.
Voor postpartum depressie (ernstige somberheid na de bevalling) heeft het ministerie van Volksgezondheid in 2018 campagne gevoerd om meer aandacht te vragen, maar voor psychoses niet.
Annabel was als puber zwaar depressief, maar niemand die dat wist: 'Droeg 'n masker'
Karin volgt de massale steunbetuigingen rondom Lindsay Clancy in de VS met gemengde gevoelens. "Ik ken haar medisch dossier niet, dus ik weet niet wat er precies heeft gespeeld."
Waar ze positief over is, is dat de zaak-Clancey een bredere beweging in gang zet. Vrouwen voelen zich meer gehoord. Hard nodig, want er is nog altijd veel onbegrip rondom het ziektebeeld. "Mensen begrijpen niet wat het is. Ze denken dat het aan de vrouw ligt, maar het is een reactie van het lichaam."
Ze wil andere vrouwen die hetzelfde hebben meegemaakt meegeven dat er altijd perspectief is. "Het kan echt goedkomen, maar daar is wel begrip uit de samenleving voor nodig."
We leggen in deze video uit hoe de zaak rondom Clancy er nu voor staat:
