Massa-ontsnapping IS'ers uit Syrische kampen mogelijk groot risico: 'Ze kunnen terugkeren'
De massa-ontsnapping volgt op een militair bliksemoffensief van het Syrische leger tegen de Syrische Democratische Strijdkrachten, de SDF genoemd. Die groep, waarin veel Koerden zitten, ontstond in 2015 uit meerdere milities die tegen Islamitische Staat (IS) vochten. Na de overwinning werden IS-leden in gevangenissen en kampen vastgezet. De SDF controleert al jaren het noordoosten van Syrië.
Groot wantrouwen
Het nieuwe Syrische regeringsleger, gevormd na het verdrijven van de dictator Bashar al-Assad in december 2024, heeft nu een offensief geopend op de SDF. De nieuwe overgangsregering onder leiding van interim-president Ahmed al-Sharaa wil Syrië onder één bewind verenigen. Hij beloofde de Koerden gelijke rechten, maar zij wantrouwen hem. Koerden vrezen een toekomst waarin ze tweederangsburgers worden. Daarom weigeren ze hun zelfbestuur zomaar op te geven.
Pikant detail: in het verleden was al-Sharaa zelf een jihadist en gelieerd aan de Syrische tak van al-Qaeda en IS. Hij zegt met dat verleden gebroken te hebben.
Onder dreiging van het offensief trokken de SDF-strijdkrachten zich de afgelopen dagen terug om steden te verdedigen. Gevangenissen waar IS'ers opgesloten zaten, en het beruchte kamp al-Hol waar hun familieleden waren ondergebracht, bleven daardoor opeens onbewaakt.
Ook Nederlandse jihadisten
Op sociale media circuleren beelden waarop te zien is dat vrouwen en kinderen van IS-gevangenen zijn ontsnapt.
Volgens SDF-woordvoerder Farhad Shami zijn in de Shaddadi-gevangenis in het zuiden van de provincie Hassakeh ongeveer 1500 IS'ers vrijgekomen. In de gevangenissen zitten vaak duizenden IS'ers, onder wie Europese en Nederlandse jihadisten.
De SDF wijst naar het Syrische leger als verantwoordelijke voor de situatie. De SDF was volgens Shami gedwongen zich terug te trekken. Hij beklaagde zich over 'internationale onverschilligheid' over de aanvallen van het Syrische leger op de gebieden waar de gevangenissen liggen.
Volgens het ministerie ontsnapten 120 IS-gevangenen uit een gevangenis, van wie er 81 weer zijn opgepakt:
Het Syrische ministerie van Binnenlandse Zaken spreekt dat tegen en beschuldigt de SDF ervan zich zonder overleg te hebben teruggetrokken om politieke druk uit te oefenen.
Het Syrische leger zegt veel van de ontsnapten weer opgepakt te hebben. Vandaag heeft Amerika laten weten tot 7000 gevangen IS-leden over te willen brengen van Syrië naar Irak. De eerste 150 IS'ers zouden al zijn overgebracht.
'Moeilijk op te sporen'
Toch is het gevaar nog niet geweken, zegt Bart Schuurman, hoogleraar Terrorisme en Politiek Geweld aan de Universiteit Leiden. Hij waarschuwt al jaren voor de risico's rond deze groepen in Syrische gevangenissen en het al-Hol-kamp.
"Vooral in zo'n rommelige machtsverschuiving vormt dit een groot veiligheidsrisico", zegt hij. "Dit zijn harde IS'ers. Een deel van hen kan terugkeren naar het thuisland en mogelijk van plan zijn de beweging te ondersteunen met propaganda of aanslagen. In zulke chaotische situaties is het moeilijk om hen te identificeren en op te sporen."
Volgens Schuurman zijn Europese landen verantwoordelijk voor het terughalen en berechten van hun eigen staatsburgers die in al-Hol vastzitten, maar in de praktijk gebeurt dat nauwelijks. "Het gaat om probleemgevallen en potentiële veiligheidsrisico's. Veel vrouwen zijn zelf daders, en dat maakt de discussie ingewikkeld", zegt hij.
Syrisch leger start plotselinge aanval: Koerdische gemeenschap vreest het ergste
"Kinderen kunnen niets doen aan de keuzes van hun ouders", gaat hij verder. "Zeker als zij daar zijn geboren, zijn zij vooral slachtoffer. Voor hen zou hulp en bescherming geboden moeten worden, maar in de praktijk gebeurt dat slechts mondjesmaat. Je kunt ze moeilijk terughalen en de moeders laten zitten, dat is het dilemma."
Drukmiddel
Pepijn Nagtzaam, Midden-Oostencorrespondent van RTL Nieuws, legt uit dat de opvang van IS-gevangenen al jaren een politieke rol speelt. "De SDF heeft dit de afgelopen jaren vaker als drukmiddel gebruikt. Ze hebben een hoge prijs betaald in de strijd tegen IS. Toen IS werd verslagen, bleven zij zitten met tienduizenden gevangenen, zonder dat er een structurele oplossing kwam."
"Nu ligt dat drukmiddel niet meer bij de SDF, maar bij de Syrische regering. De vraag is wat die met deze mensen gaat doen. Gaat al-Sharaa richting Europa stappen en zeggen: willen jullie verantwoordelijkheid nemen voor jullie eigen staatsburgers? Dat is afwachten."
Het Syrische leger zegt klaar te staan om de controle over alle kampen en gevangenissen over te nemen.
"We zagen dat het Syrische leger snel oprukte", zegt Nagtzaam. "Het lijkt erop dat het leger inmiddels de meeste gevangenen in handen heeft en dat de situatie voorlopig onder controle is. De vraag is of dat de komende dagen zo blijft, vooral als er opnieuw gevechten uitbreken."
Het Al-Hol-kamp
Het kamp ligt in het noordoosten van Syrië, aan de rand van het gouvernement al-Hasakah, op ongeveer 40 kilometer van de stad al-Hasakah en slechts 13 kilometer van de Iraakse grens. Het kamp beslaat een oppervlakte van ongeveer 3,1 vierkante kilometer en is omgeven door een veiligheidshek van bijna 12,1 kilometer lang.
In juni 2025 verbleven er naar schatting 37.000 mensen in het kamp, voornamelijk afkomstig uit Syrië en Irak. Daarnaast wonen er ongeveer 6500 buitenlanders uit 42 verschillende landen, waaronder Europeanen en Aziaten.
Het merendeel van de bewoners bestaat uit vrouwen en kinderen van IS'ers.
VS voeren aanvallen uit op IS-doelen in Syrië: 'Meerdere doelen geraakt'
Toch waarschuwt hoogleraar Schuurman voor veiligheidsrisico's. "Het Syrische leger bestaat uit verschillende groeperingen, waaronder ook groepen die mogelijk sympathie hebben voor IS'ers", zegt hij. "Het kan zijn dat er mensen in het leger zitten die IS'ers willen helpen ontsnappen."
Laatste spijker in de kist van de SDF
Volgens Nagtzaam kan de overname van de IS-gevangenissen 'de laatste spijker in de kist van de SDF' betekenen, en daarmee ook van het Koerdische zelfbestuur in het noordoosten van Syrië. De Verenigde Staten hebben laten weten dat de rol van de SDF uitgespeeld is, nu de Syrische regering deel uitmaakt van de internationale coalitie tegen IS.
"De SDF zegt dat ze de Koerden willen beschermen, en daar is jarenlang hard voor gevochten", zegt Nagtzaam. "Vanuit al-Sharaa's perspectief is het logisch dat hij integratie eist: je kunt geen verenigd Syrië hebben met allerlei losse gewapende groepen."
Maar voor de Koerden is dat een bittere pil. "Zij hebben offers gebracht en willen hun zelfstandigheid niet zomaar opgeven. Ook al belooft al-Sharaa hun rechten te respecteren, het is duidelijk dat ze een volledige oorlog niet kunnen winnen zonder Amerikaanse steun, steun die nu aan de Syrische overheid wordt gegeven."
Volgens Nagtzaam staan de Koerden voor een harde keuze. "Vrede sluiten of vechten en waarschijnlijk verliezen", zegt hij. "Na de nederlaag van IS ontstond de droom van autonomie, maar die lijkt nu te verdwijnen, ingeruild voor een onzekere toekomst."
Koerden protesteren in Den Haag om situatie Syrië: 'We zijn nergens veilig':
