De slag om Groenland: waarom ook Rusland en China daaraan meedoen
1. Waarom is Groenland van steeds groter belang voor onze veiligheid?
Groenland ligt precies tussen Noord-Amerika en Europa. "Het is een sleutelplek om vroeg te zien of raketten of vliegtuigen over de pool richting het Westen komen", zegt Karen van Loon, onderzoeker veiligheid Noordpoolgebied van instituut Clingendael. "Daarnaast ligt Groenland aan de maritieme doorgang tussen de Stille en de Atlantische Oceaan via het arctisch gebied."
Van Loon zegt dat door het smelten van het ijs die routes steeds beter bevaarbaar worden. "Rusland en China hebben daar grote interesse in. Voor de VS is dat extra belangrijk, omdat China lang vooral als tegenstander in de Stille Oceaan werd gezien, maar het land zou zich nu ook richting de Atlantische Oceaan kunnen bewegen. Groenland ligt precies op die nieuwe strategische as."
Volgens Rutte zijn Rusland en China steeds actiever in het gebied. Dit zei hij erover:
2. Waar bestaat de dreiging van China en Rusland wat betreft Groenland uit?
Van Loon: "Rusland is een land met groot arctisch grondgebied en moderniseert en breidt zijn militaire bases in het gebied verder uit. Rusland ziet Groenland als onderdeel van de strategische route richting Noord-Amerika."
China heeft zelf geen arctisch grondgebied, maar volgens Van Loon probeert het land wel invloed op te bouwen via onderzoek, investeringen en toegang tot infrastructuur en vaarroutes. "Het gaat niet om een directe aanval, maar om aanwezigheid."
Roep om boycot WK voetbal steeds luider: meerderheid wil dat Oranje thuisblijft
3. Hoe zit het met de economische dreiging?
Van Loon: "China probeert invloed op te bouwen via investeringen, onderzoek en toegang tot infrastructuur en grondstoffen."
Correspondent Roland Smid zegt dat voor China geldt dat ze Groenland zien als potentiële bron van grondstoffen zoals metalen. En: "China doet wel wetenschappelijk onderzoek in Groenland. Je ziet dat delegaties van Chinese universiteiten er soms verblijven. Het gaat dan bijvoorbeeld om onderzoek naar klimaatverandering."
Grote onzekerheid over meetnetwerk op Groenland: 'Mogelijk geen toegang meer'
4. Wat wordt eraan gedaan?
Smid: "Groenland doet al best veel om Chinese invloed te beperken. Zo trok het in 2021 een vergunning voor de winning van ijzererts door een Chinees bedrijf in. Het ging toen om het bedrijf General Nice, de enige Chinese mijnbouwer actief in het land. Maar die mochten dus niet verder van de Groenlanders."
Van Loon: "In de toekomst kan Groenland een grotere rol spelen in het Amerikaanse raketverdedigingssysteem, waaronder de zogeheten Golden Dome-plannen van president Trump, die gericht zijn op een bredere en snellere bescherming tegen raketten."
Dat zou volgens Van Loon betekenen dat er meer sensoren in het arctisch gebied komen te staan. "En ook uitbreiding van raketverdediging, intensievere maritieme monitoring en mogelijk een grotere militaire aanwezigheid."
5. Als dit kan, waarom wilde Trump Groenland dan toch hebben?
Van Loon: "Trump zegt dat Groenland te belangrijk is voor de Amerikaanse nationale veiligheid om te leasen of alleen via verdragen te regelen. Volgens hem moet je strategische gebieden bezitten. Alleen met eigendom heb je volgens hem volledige en blijvende controle over militaire infrastructuur, raketverdediging en strategische routes. Dat past bij zijn kijk op veiligheid: directe macht en controle, in plaats van afhankelijk zijn van afspraken."
Om meer mogelijk te maken gaan Denemarken en de VS nu onderhandelen over het defensiepact dat de landen decennia geleden sloten over Groenland. "Het pact uit 1951 is gesloten tussen de VS en Denemarken en geeft de VS veel vrijheid om in Groenland militaire bases en installaties te bouwen en te gebruiken voor radar, raketwaarschuwing en ruimteactiviteiten", zegt Van Loon.