Onrust binnen Chinees leger, Taiwan vreest gevolgen: 'Mogelijk geen rem meer op Xi'

Zhang wordt samen met collega-generaal Liu Zhenli beschuldigd van 'ernstige problemen rond politiek en corruptie', en zit vermoedelijk vast. De twee zouden het 'leiderschap van de Partij over de strijdkrachten' hebben ondermijnd. 

Formeel spreekt het Chinese ministerie van defensie van een 'onderzoek', maar China-kenners weten genoeg: wie zo publiekelijk wordt aangepakt, is in de praktijk al veroordeeld.

Machtigste militair na Xi

Beide generaals maakten deel uit van de Centrale Militaire Commissie (CMC), het hoogste orgaan binnen het Volksbevrijdingsleger (PLA), zoals het Chinese leger officieel heet. Zhang was binnen die commissie de machtigste militair en hoefde alleen Xi Jinping boven zich te dulden.

Volgens deskundigen wijst zijn val op onrust binnen de krijgsmacht. Sommigen spreken zelfs van een verdere machtsgreep door Xi. De CMC telde enkele jaren geleden nog zeven leden, maar Xi heeft zich inmiddels van bijna allemaal ontdaan, meestal via corruptiebeschuldigingen. Steeds meer macht komt zo rechtstreeks bij de president zelf te liggen.

Zoals vaker bij politieke zuiveringen in China, gonst het inmiddels van de geruchten. Zhang en Liu zouden volgens sommigen een staatsgreep hebben voorbereid. Ook gaat het verhaal rond dat Zhang geheime informatie over Chinese kernwapens aan de Verenigde Staten zou hebben doorgespeeld.

China-kenners plaatsen daar stevige kanttekeningen bij. De Chinese overheid, en het leger in het bijzonder, zijn uiterst bedreven in het afschermen van gevoelige informatie. Als er werkelijk zulke explosieve zaken speelden, is het zeer de vraag of die ooit via geruchten naar buiten zouden sijpelen.

Zorgen in Taiwan

In Taiwan wordt de situatie met zichtbaar ongemak gevolgd. Xi Jinping heeft herhaaldelijk duidelijk gemaakt dat hij het eiland wil inlijven, ook al heeft Taiwan nooit deel uitgemaakt van de Volksrepubliek China.

De Taiwanese defensie-expert Sheu Jyh-Shyang waarschuwt dat met het verdwijnen van Zhang 'een mogelijke rem op Xi Jinping wegvalt'. Volgens hem vergroot dat de kans op een agressievere koers richting Taiwan en andere buurlanden.

Defensieminister Wellington Koo van Taiwan zegt dat zijn ministerie de 'abnormale' veranderingen in de Chinese militaire leiding nauwgezet volgt. "De positie van China is dat het gebruik van geweld nooit is uitgesloten", stelt Koo. Tegelijkertijd benadrukt hij dat er op basis van de Chinese aankondiging nog 'geen conclusies getrokken kunnen worden'.

Ook in de Verenigde Staten klinkt bezorgdheid. Drew Thompson, voormalig Amerikaans legerofficier en China-kenner, kent Zhang persoonlijk en ontmoette hem meerdere keren. Volgens Thompson speelde de generaal een unieke rol binnen de Chinese machtsstructuur.

Zeldzame figuur

In een artikel op zijn Substack-pagina beschrijft Thompson zijn band met de gevallen generaal. Zhang was volgens hem een zeldzame figuur binnen het leger. "Ik denk dat hij de enige actieve officier was die Xi het beste, meest objectieve advies kon geven over de krachten en zwaktes van het leger", schrijft Thompson, "en vooral over de menselijke prijs van een conflict."

Zhangs intellect, ervaring en persoonlijke relatie met Xi maakten eerlijkheid mogelijk, stelt Thompson. Juist dat zou hem uitzonderlijk hebben gemaakt in een systeem waarin tegenspraak zelden wordt beloond.

De machtsstrijd speelt zich af tegen de achtergrond van een razendsnelle modernisering van het Chinese leger. Vorig jaar steeg het defensiebudget met ongeveer 7 procent, tot zo'n 216 miljard euro. De PLA investeert fors in onder meer drones, intercontinentale raketten en nieuwe vliegdekschepen.

Xi's grote doel is helder: in 2049, wanneer het Volksbevrijdingsleger honderd jaar bestaat, moet China beschikken over 'een leger van wereldklasse'. Wie hem daarbij nog kan afremmen, lijkt steeds minder zeker.