Cubaanse bevolking lijdt onder verstikkende olieboycot Amerika: 'In overlevingsstand'

Het dagelijks leven op het Caribische eiland wordt sterk ontwricht, deels onder druk van de regering van president Donald Trump. Er is een groot tekort aan brandstof, winkels zijn steeds moeilijker te bevoorraden en de stroom valt nog vaker en langer uit dan gebruikelijk.

Afgelopen week zat twee derde van het land, waaronder de hoofdstad Havana, zonder stroom. Ondertussen hoopt het afval in de straten zich verder op, omdat er ook onvoldoende brandstof is om alle vuilniswagens nog te kunnen laten rijden.

Trump: 'Ook Cuba zal vallen'

"Ze hebben geen energie. Ze hebben geen geld. Ze verkeren in grote humanitaire problemen", zei Trump dit weekend over Cuba. Waarbij hij niet voor het eerst zinspeelde op een mogelijk wisseling van de macht. Trump voorspelde eerder deze maand dat naast het Iraanse regime 'ook Cuba zal vallen'. De Amerikaanse president beweerde toen dat de Cubaanse regering een deal zou willen sluiten.

Cuba is dit jaar nog verder geïsoleerd geraakt. De VS heeft zo'n beetje alle invoer van olie van Venezuela naar Cuba geblokkeerd. Trump en zijn buitenlandminister Marco Rubio, een zoon van Cubaanse ouders, hebben een sterke afkeer van het autoritaire, socialistische regime in Cuba. 

De regering-Trump waarschuwt sindsdien ook andere landen die Cuba van olie voorzien, zoals Mexico, om dat niet langer te doen. Deze brandstofblokkade komt boven op de handelsblokkade die de VS al in 1962 heeft opgelegd aan Cuba.

De VN waarschuwt dat de situatie in Cuba 'verder zal verslechteren, of zelfs instorten', als de enorme tekorten aan brandstof blijven bestaan. Met alle gevolgen van dien voor de Cubaanse bevolking. 

"Hoe Cubanen met de huidige, diepe en zeer complexe crisis omgaan, is te omschrijven als veerkrachtig en creatief", zegt Vikki de Jong, onderzoeker aan de Universiteit van Leuven. "Al geeft dit soort begrippen een positieve lading aan wat eigenlijk een overlevingsstand is. Want, hebben ze echt een andere keus dan proberen te overleven, zo goed en zo kwaad als het kan?"

Toeristen blijven weg

Wat de bevolking met name hard treft, is dat veel toeristen wegblijven. Het toerisme op Cuba wist de klap van de coronacrisis al nauwelijks te verwerken, maar nu toeristen lezen over de voortdurende stroomuitval en de brandstoftekorten zakt de sector nog verder weg.

"Toeristen zijn een enorm belangrijke inkomstenbron voor Cuba", zegt Latijns-Amerika-redacteur Thomas van den Elshout. "Een arts die medicijnen heeft gestudeerd verdient omgerekend zo'n 25 dollar per maand.  Maar verhuur je een kamer voor 15 dollar aan een toerist, dan verdien je dus in twee dagen meer dan een arts in een hele maand."

Ook vanuit Nederland is de interesse gedaald. Reisorganisatie TUI besloot in 2024 te stoppen met eigen vluchten en pakketreizen vanaf Schiphol naar Cuba. "We bieden alleen nog rondreizen aan deze winter. Deze aantallen zijn zeer beperkt en die verminderde vraag zorgt ervoor dat we vanaf komende zomer Cuba helemaal niet meer aanbieden", laat het bedrijf weten aan RTL Nieuws.

Van den Elshout vreest voor de gevolgen, als het aantal toeristen verder daalt. "Dit is niet de eerste crisis voor de Cubanen, maar misschien wel de ergste. Het raakt de mensen echt enorm, vergis je niet. Als het toerisme verdwijnt, zou dat het laatste zetje geven. Maar zolang het de machthebbers niet raakt, gaat er niets veranderen."

Een ander Nederlands bedrijf dat actief is in Cuba is bierbrouwer Swinkels, bekend van het merk Bavaria. Ook dat ziet de problemen toenemen. "Cuba kent al langere tijd economische en infrastructurele uitdagingen. De beschikbaarheid van brandstof fluctueert en kan per periode en regio verschillen in impact. Wij zien dat de omstandigheden op dit moment opnieuw beperkingen met zich meebrengen op het gebied van mobiliteit en logistiek."

'Extreem precaire staat'

Het is nu de vraag of en wanneer de economie van het land bezwijkt onder alle problemen. Volgens onderzoeker De Jong bevindt de publieke sector van Cuba zich momenteel in een 'extreem precaire staat'. Daarbij is al langer dringend behoefte aan investeringen in de economie, die centraal geleid wordt geleid door de Communistische Partij van Cuba.

"Cuba produceert bijvoorbeeld ontzettend weinig, zowel in termen van nationale voedselproductie als in exportproducten. Daarmee is het land enorm afhankelijk van import. De suikerindustrie is hier een goed voorbeeld van: Cuba was een van de grootste en belangrijkste suikerexporteurs, en moet nu suiker importeren uit Brazilië om aan de eigen behoefte te voldoen", zegt De Jong. "Zo vallen veel dimensies van de huidige crisis samen, vloeien ze in elkaar over, en versterken ze elkaar. Het is een zeer complexe crisis."