Ook Cubaanse artsen dupe van Trumps dreigementen, en dat heeft wereldwijd gevolgen

Cuba is wereldwijd een belangrijke speler op het gebied van de gezondheidszorg. Hoewel het land zelf met allerlei tekorten en armoede te maken heeft, staat het bekend om de goede opleidingen voor artsen en stuurt Cuba duizenden van die artsen naar andere landen waar tekorten zijn. Sinds de Cubaanse revolutie gaat het om 400.000 zorgverleners in zo’n 150 verschillende landen.

"Mijn eerste contact met een arts was met een Cubaanse arts”, vertelt María Gabriela Palacio. Ze groeide op in Ecuador en is nu universitair docent ontwikkelingsstudies aan de Universiteit Leiden. “Cubaanse artsen zijn vaak enorm gespecialiseerd en vullen de gaten die de publieke gezondheidszorg in Latijns-Amerika liet vallen."

Daarna breidde zich dat uit richting Afrikaanse landen. Ook trokken Cubaanse artsen de aandacht toen ze tijdens de covid-pandemie Italië te hulp schoten. Maar als het aan Trump ligt, is dit straks allemaal verleden tijd. 

Trump wil Cuba 'bevrijden'

Sinds begin dit jaar heeft Cuba te maken met de gevolgen van een Amerikaanse olieboycot. Trump wil het communistische regime ten val brengen en voert op deze manier de druk op. Eerder sprak hij nog van een 'vriendelijke overname' van Cuba, inmiddels eist hij dat de Cubaanse president opstapt en zei hij: "Of ik bevrijd Cuba, of ik neem het in."

Nu richt Trump zich dus ook op de gezondheidszorg. De Cubaanse medische missies komen vanuit solidariteit naar de medemens, landen die het niet kunnen betalen krijgen de zorg gratis. Maar landen die wel genoeg geld hebben, betalen aan de Cubaanse overheid, die er netto aan verdient. Daarom roept Trump landen op de samenwerking stop te zetten en verschillende landen, waaronder Guatemala, Jamaica en Honduras hebben dat al gedaan.

"Dit gaat verwoestende gevolgen hebben", zegt Palacio. Ze zag dit al gebeuren toen de rechtse overheid in haar moederland Ecuador Cubaanse artsen het land uit stuurde. "Het gaat vooral om landen die al kwetsbaar zijn en echt leunen op deze medische hulp. De rijkere mensen vinden hun weg wel naar privéklinieken, maar de armere bevolking zal hier het grootste slachtoffer van worden."

De gouverneur van de Italiaanse regio Calabrië noemt de Cubaanse artsen van essentieel belang. Er waren eigenlijk plannen om nog 600 extra Cubanen aan te nemen, boven op de 400 die er al zitten. Maar na druk van de VS ziet Italië daar toch vanaf. 

Preventie

Wat is er dan zo bijzonder aan die Cubaanse artsen dat ze over de hele wereld zitten? "Dat zit hem met name in preventie", zegt Paul Jonas, oud-huisarts en coördinator van een uitwisselingsprogramma met Cuba. "Dat is natuurlijk uit noodzaak ontstaan. Want ze hebben in Cuba gewoon heel weinig middelen, dus het voorkomen van ziektes staat op de eerste plaats." Zo bezoekt een huisarts zijn patiënten één of twee keer per jaar, gewoon uit voorzorg.

Als tweede bijzonderheid noemt Jonas hun dienstbaarheid. "Dat zie je ook nu weer. Als ze vanwege die olieboycot niet meer met de auto kunnen, gaan ze met hun fiets naar het werk. Ze laten geen baby alleen achter. En dat brengt me bij mijn derde punt: de inzet. Luie artsen heb ik daar nog nooit gezien en dat komt echt omdat ze op de opleiding selecteren. Aan het einde van de rit krijg je dus alleen maar goede artsen, zowel op sociaal als professioneel vlak.

Het gaat Jonas dan ook aan het hart om te zien dat deze artsen in Cuba zo geraakt worden door de acties van Trump. "Het is een humanitaire ramp. Al decennialang." Uit recent onderzoek van Jonas en zijn collega's blijkt een oversterfte van 13.000 baby's door de verschillende Amerikaanse boycots. 

"Dat wordt nu alleen nog maar erger. Ik heb dagelijks contact met een collega daar, het is echt vreselijk. Ze hebben baby’s in couveuses liggen en als de elektriciteit uitvalt, moeten ze rennen om batterijen te halen die het soms ook niet doen. Dat soort situaties doen zich nu dagelijks voor. Of dat vaccinaties niet op tijd geleverd kunnen worden, omdat ze met de fiets moeten komen."

Gezondheidszorg als wapen

Vanwege die grote loyaliteit tegenover de patiënt kan Jonas zich niet voorstellen dat de Cubaanse artsen ook echt vertrekken uit al die landen. "Ze zullen desnoods voor nop of een klein bedrag werken, ze vinden er wel wat op. Maar hen kennende denk ik dat ze hun patiënten niet de steek zullen laten."

Palacio sluit zich daar deels bij aan. "Medici leggen natuurlijk een eed af en ik vind het echt afschuwelijk dat gezondheidszorg door leiders als wapen wordt ingezet in deze geopolitieke strijd. Cubaanse artsen zijn enorm loyaal naar hun patiënten, maar moeten ook voor hun eigen familie zorgen. Ze hebben inkomen nodig. En probeer maar eens met een Cubaans paspoort in een land te blijven als je contract daar beëindigd is."

Onzekere tijd, grote zorgen

Zowel Jonas als Palacio maakt zich grote zorgen. "Het hangt er echt vanaf in hoeverre overheden toegeven aan die druk van de VS", zegt Palacio. "Het Cubaanse volk laat al decennia enorme veerkracht zien, maar Trump en Rubio lijken wel geobsedeerd met Cuba. We leven in een onzekere tijd en ik ben daarom erg voorzichtig met het uitspreken van verwachtingen. Het enige wat ik kan zeggen is dat ik hoop dat het Cubaanse volk zich zal blijven verzetten."

Vorige maand maakten we deze video over de nijpende brandstofcrisis in Cuba. Door een Amerikaanse blokkade bereikt geen druppel olie het eiland meer en moeten Cubanen vechten voor hun bestaan: