Eisen Iran en VS mijlen uit elkaar, 'vertrouwen onder vriespunt'

In de extra beveiligde Pakistaanse hoofdstad Islamabad gaat het morgen gebeuren. De eerste gesprekken tussen Iran en de Verenigde Staten moeten de twee dichter bij elkaar brengen, nadat Amerika en Israël ruim een maand geleden Iran aanvielen. Sinds dinsdag is er sprake van een staakt-het-vuren, ondanks beschuldigingen dat beide partijen dat hebben geschonden. 

Bemiddelaar Pakistan heeft gewaarschuwd dat de kloof tussen de twee landen nog altijd groot is. Het is dan ook eerder de vraag waar de knelpunten niet zitten, in plaats van waar wel, stelt correspondent Pepijn Nagtzaam. "Want er zijn heel veel zaken waar ze het al jaren niet eens over kunnen worden." 

Een van de belangrijkste punten is dat Iran uranium wil blijven verrijken: een rode lijn voor Amerika. Juist met die onenigheid is deze oorlog begonnen, benadrukt Nagtzaam. "De onderhandelingen daarover leken eerst goed te gaan, maar Amerika en Israël besloten toch over te gaan op geweld." Volgens de twee omdat ze geen andere oplossing zagen.

Het is niet de eerste keer dat Israël en de VS een oorlog zijn begonnen tijdens onderhandelingen. Dat gebeurde ook vorig jaar juni, waarna de twaalfdaagse oorlog uitbrak. "Daardoor is het vertrouwen tot onder het vriespunt gezakt", zegt Nagtzaam. En deze keer heeft de Amerikaanse president Donald Trump zelfs gedreigd de hele Iraanse beschaving te vernietigen. "Bedoeld als drukmiddel, maar het zorgt er wel voor dat Iran zich afvraagt: heeft het nut om te praten?"

Ook staat er deze keer extra druk op de ketel, omdat Iran had beloofd bij het ingaan van het staakt-het-vuren de Straat van Hormuz te heropenen. Maar dat laten de Iraniërs voor wat het is, zolang Israël Libanon blijft bombarderen. Trump stelt dat dit 'niet de overeenkomst is die we hebben gesloten'. 

Hetzelfde geldt omgekeerd voor Iran. Het land beschuldigt Israël ervan zich niet aan het staakt-het-vuren te houden, vanwege de aanhoudende aanvallen op de aan Iran gelieerde militie Hezbollah in Libanon. Als Israël daar niet mee stopt, gaan de Iraniërs nergens mee akkoord, zo klonk het deze week. "Het is de vraag of Iran z'n poot stijf blijft houden. Hoe belangrijk vinden zij dit in de onderhandelingen?", aldus Nagtzaam. "En hoe belangrijk vindt Trump het om Israël daar z'n gang te laten gaan? Of vindt hij de onderhandelingen belangrijker?" 

En zo zijn er nog een heleboel andere punten die voor problemen kunnen zorgen. "Zo wil de VS dat Iran de wapens terug schroeft", stelt Midden-Oostenkenner Koert Debeuf. "Voor Iran een onmogelijke eis." En ook wil Iran tol gaan eisen voor schepen in de Straat van Hormuz. "Maar accepteert de VS dat?  En zo ja, in welke munt? Dat is een serieus discussiepunt." 

Zware delegatie naar Islamabad

Toch is er een lichtpuntje dat de kou wellicht wat uit de lucht kan halen. Trump heeft deze keer niet alleen speciaal gezant Steve Witkoff en Jared Kushner naar de onderhandelingstafel gestuurd, maar ook zijn vicepresident JD Vance is mee. Hij was de enige die bezwaar maakte tegen deze oorlog. 

Dat Trump met zijn vicepresident een zwaardere delegatie inzet, maakt hem niet alleen geloofwaardiger, legt Nagtzaam uit. "Het zal Iran waarschijnlijk ook meer vertrouwen geven dat het zin heeft om te praten." De afgelopen twee oorlogen begonnen immers tijdens onderhandelingen met Witkoff en Kushner. "Toen voelden de Iraniërs zich verraden." Maar nu zit dus ook de vicepresident aan tafel. 

Ontwikkelingen over de oorlog in het Midden-Oosten volg in ons liveblog: 

Verkennende gesprekken

Maar morgen worden al die pijnpunten vermoedelijk nog niet inhoudelijk besproken, stellen de twee Midden-Oostenexperts. "Het begint met het vraagstuk of onderhandelingen überhaupt nuttig zijn", zegt Nagtzaam. "Komen we wel tot een gesprek?" Meer dan dat zal er nu nog niet inzitten, bevestigt Debeuf. "In eerste plaats zal de discussie voornamelijk over de agenda gaan." 

Toch is er de komende tijd niets onmogelijk, stipt Nagtzaam tot slot aan. "De knelpunten kunnen worden opgelost. Als allebei de partijen dat ook echt willen." En dat is vooralsnog de grote vraag. "Willen ze een akkoord?" 

In deze video zie je de schade die Israël na het staakt-het-vuren in Libanon aanrichtte: