Bestand Libanon nog overeind, maar vredesakkoord lijkt ver weg

Vuurwerk klonk vannacht op meerdere plekken in Libanon, waaronder de hoofdstad Beiroet. Na zes weken oorlog besloten Hezbollah en Israël de wapens voor zeker tien dagen neer te leggen. Dat gebeurde onder grote druk van Iran en vooral de VS.

Israël heeft de afgelopen periode zware bombardementen uitgevoerd op Libanon. Daarbij zijn zeker 2100 mensen gedood en een miljoen mensen op de vlucht geslagen. Het bestand zorgt in Libanon enerzijds voor hoop op vrede, maar ook voor scepsis. Vijf vragen over het bestand en wat de situatie in Libanon zo complex maakt voor een permanente vredesdeal. 

Hoe gaat het met het bestand?

Het Libanese leger meldde vannacht meerdere schendingen van het bestand door Israël. Een reactie uit Tel Aviv bleef uit. Sinds de vroege ochtend lijken de beschietingen te zijn gestopt. Het leidt ertoe dat gevluchte Libanezen terugkeren naar hun huizen, ondanks waarschuwingen om dat niet te doen. 

Meestal is er weinig van hun huizen over, zoals te zien is in onderstaande video. 

"Het bestand is zeer fragiel, omdat het gesloten is tussen Israël en Libanon", zegt Midden-Oostencorrespondent Pepijn Nagtzaam. Hezbollah ontbrak aan de onderhandelingstafel, terwijl de militante groepering in werkelijkheid met Israël in oorlog was. "Maar Hezbollah beschouwt onderhandelen met Israël als verraad."   

De belangrijkste afspraak is dat er een tijdelijke gevechtspauze is. Dat kan verlengd worden als de onderhandelende partijen vooruitgang boeken. Het uiteindelijke doel is om tot een duurzame vrede te komen. Wel behoudt Israël zich het recht voor om zich te verdedigen tegen mogelijke aanvallen. Hezbollah dreigt om dan direct terug te slaan.

Wat maakt de situatie in Libanon zo complex? 

Libanon kent zo'n dertig bevolkingsgroepen. De grootste vier zijn de christenen, druzen, sjiieten en soennieten. Decennia geleden vond een burgeroorlog tussen die bevolkingsgroepen plaats. 

Tijdens de burgeroorlog bezette Israël een deel van Libanon. Daar is, met steun van Iran, Hezbollah uit voortgekomen. Sindsdien heeft de strijdgroep doorgevochten tegen Israël. Op zeker moment was Hezbollah vele malen sterker dan het Libanese leger.

Welke rol speelt Hezbollah in Libanon?

Het sjiitische Hezbollah is het meest bekend van de militaire tak. De EU en de VS beschouwen die aftakking als een terroristische organisatie. Veel andere landen zien Hezbollah daarentegen als legitieme verzetsgroep tegen Israël. 

Maar Hezbollah kent ook een politieke en sociale tak. Zo heeft het eigen ziekenhuizen, televisiestations en zorgt het voor armoedebestrijding. De groepering is vooral machtig in het zuiden, waar veel sjiieten wonen. 

"Hezbollah is binnen de staat Libanon een eigen staat gaan vormen", zegt Nagtzaam. "Een aantal geloofsgroepen ziet Hezbollah als een groot gevaar dat oorlog aantrekt en te veel macht heeft. Je ziet dat de populariteit is verdeeld via de lijnen van religie."  

Wat zijn de grootste struikelblokken voor een vredesakkoord? 

Hoewel de wapens voorlopig zwijgen, zijn de onderliggende problemen niet opgelost. Zo wil Israël dat de Libanese overheid werk gaat maken van het ontwapenen van Hezbollah. "Maar dat ligt heel gevoelig vanwege die verschillende bevolkingsgroepen", zegt Nagtzaam. "Als de ontwapening met geweld moet gebeuren, dan heb je de poppen aan het dansen." 

Hezbollah zegt bij voorbaat niet te willen ontwapenen zolang Israëlische troepen in Libanon aanwezig zijn. En die bezetting is het tweede struikelblok. "We zijn daar, en we gaan er niet weg", zei de Israëlische premier Netanyahu daarover. Volgens hem is de bezetting nodig om een 'bufferzone' te creëren. Dat moet voorkomen dat Hezbollah aanvallen kan uitvoeren op het noorden van Israël.

"Daarnaast bestaat het risico dat er op papier een bestand geldt, maar in de praktijk niet", zegt Nagtzaam. Dat was eind 2024 ook het geval. Er gold weliswaar een staakt-het-vuren, maar de bombardementen op Libanon bleven doorgaan. 

Waarom speelt Libanon zo'n grote rol in de oorlog met Iran?

Hezbollah is een belangrijke bondgenoot van Iran. Dat land heeft aangegeven alleen te willen onderhandelen als Israël stopt met het bombarderen van Hezbollah. "Iran wil dat Hezbollah een machtsfactor blijft in het zuiden van Libanon", zegt Nagtzaam. 

"De voortgang in Libanon wordt dus gekoppeld aan die andere onderhandelingen, tussen Iran en de VS. Mocht de oorlog in Libanon binnenkort oplaaien, dan zal dat gevolgen hebben voor de onderhandelingen met Iran."  

Eerder maakten we deze video over Hezbollah: