Progressief en pro-Russisch: wie is Rumen Radev, de aanstaande premier van Bulgarije?
Met bijna alle stemmen geteld, gaat Radevs 'Progressief Bulgarije' aan kop, met ongeveer 45 procent van de stemmen. Omdat sommige partijen de kiesdrempel niet halen, en die stemmen naar hem gaan, is dat waarschijnlijk genoeg voor meer dan de helft van de zetels in het Bulgaarse parlement.
Oud-gevechtspiloot Radev was van 2017 tot en met januari dit jaar president van het land. Hij trad vroegtijdig af om mee te kunnen doen aan de parlementsverkiezingen en minister-president te worden, een functie met meer macht. Hij staat bekend als eurosceptisch en is tegen militaire steun voor Oekraïne.
Zijn overwinning betekent dat er weer een pro-Russische regeringsleider komt in de EU, net nu de Hongaarse premier Orbán het podium verlaat. Volgens Radev is Europa ten prooi gevallen aan 'zijn ambitie morele leider te spelen in een wereld zonder regels'. "Bulgarije zal zich inspannen om zijn Europese koers voort te zetten, maar geloof me: een sterk Bulgarije in een sterk Europa vereist kritisch denkvermogen en pragmatisme", vertelde hij gisteravond aan internationale pers.
Corruptie belangrijkste thema
"Een pragmatische houding tegenover Rusland, dat zegt Radev altijd als hem ernaar wordt gevraagd", zegt Bulgarije-kenner Antoaneta Dimitrova van de Universiteit Leiden. "Wat hij daar precies mee bedoelt, is mij niet helemaal duidelijk. Wat ik wel weet: Rusland was geen belangrijk thema in de campagne. Die ging vooral over corruptie."
Groen licht voor euro in Bulgarije: Europese Commissie en ECB stemmen in
Corruptie is een groot probleem in Bulgarije, legt Dimitrova uit. "De vorige regering trad in december af na protesten tegen corruptie in het land. Het meest prominente voorbeeld is ironisch gezien de Commissie tegen Corruptie, die gebruikt wordt om politieke opponenten te vervolgen. Het is al een keer gebeurd dat een burgemeester via die commisie opzij werd gezet, omdat zij plannen had die ingingen tegen landelijk beleid. Daarnaast is de termijn van de procureur-generaal al lang verlopen, toch is er nog altijd geen nieuwe benoemd."
Afrekening met oud-premier
Radev geeft de schuld voor de corruptie aan de partijen die de Bulgaarse politiek het afgelopen decennium hebben gedomineerd, zoals Burgers voor de Europese Ontwikkeling van Bulgarije (GERB), de partij van voormalig premier Bojko Borisov. Ook oligarch Delyan Peevski en zijn partij DPS moet het ontgelden, zegt politiek journalist Svetoslav Ivanov van de tv-zender BTV. "Daarmee spreekt hij een brede groep kiezers aan die in de eerste plaats tegen corruptie zijn. Zo'n grote verkiezingswinst als dat Radev nu heeft opgeleverd, hebben we al decennia jaar niet meer gezien in Bulgarije"
Hongarije krijgt een nieuwe premier, maar is nog lang niet klaar met het 'Orbánisme'
Het centrumrechtse GERB is een vreemde eend in de bijt. "Anders dan in de rest van Europa, zijn in Bulgarije de rechtse partijen juist pro-Europa en linkse partijen meer op de hand van het Kremlin", zegt Dimitrova. Dat heeft meerdere oorzaken. "GERB is zelf een van de redenen. Een pro-Europese partij die door veel mensen geassocieerd wordt met corruptie, dat straalt natuurlijk slecht af op de EU. Daarnaast heeft Bulgarije ook traditioneel een goede band met Rusland. Elke Bulgaar leert op school dat de Russen het land bevrijdde van de Ottomaanse overheersers. Ook zijn er nog altijd linkse stemmers die een verband leggen met de communistische Sovjet-Unie."
Tegenstrijdige belangen rondom Oekraïne
Radev staat kritisch tegenover hulp aan Oekraïne. "Hij heeft meermaals gezegd te vrezen dat de oorlog escaleert als Europa wapens en munitie geeft aan Oekraïne", zegt Ivanov. Toen de Oekraïense leider Zelensky in 2023 op bezoek ging in de Bulgaarse hoofdstad Sofia, sprak hij Radev - toen nog president - hierop aan. Het leidde tot een ongemakkelijke situatie waarbij Radev de aanwezige pers sommeerde de ruimte te verlaten.
Toch heeft Bulgarije economisch gezien een goede klant aan Oekraïne, zegt Dimitrova. "Het land heeft een grote militaire industrie en Oekraïne koopt veel in Bulgarije. Ik kan me dan ook niet voorstellen dat hij bijvoorbeeld de export van militair materieel aan Oekraïne verbiedt. Dat zou economisch gezien gewoon niet verstandig zijn."
Dat Radev ook Europese hulppakketten voor Oekraïne gaat tegenhouden, zoals de Hongaarse premier Orbán tot op heden doet, ziet Ivanov ook niet gebeuren. "Hij zal een Europees besluit over Oekraïne niet tegenhouden, maar wil opeisen dat Bulgarije er financieel niet aan mee hoeft te werken".
Coalitie voor aanpassen grondwet
De uitslag geeft Progressief Bulgarije een mandaat om alleen te regeren. Toch wil Radev op zoek naar een coalitiepartner. "Hij wil via een grondwetswijziging een einde maken aan de politieke druk op de rechterlijke macht. Daarvoor is een tweederde meerderheid nodig. Ik ben heel benieuwd welke partij met hem wil samenwerken, want zijn campagne was vooral gericht op het uitsluiten van andere partijen."