Productie kernenergie door Saoedi-Arabië kan tot onrust in regio leiden
Vooropgesteld: de deal geldt nadrukkelijk voor civiel gebruik van de nucleaire technologie, wat betekent dat Saoedi-Arabië die mag inzetten voor het opwekken van energie. Het land krijgt dus geen toestemming voor de militaire toepassing die nodig zou zijn voor de productie van kernwapens.
Toch zijn congresleden in Amerika er niet gerust op dat Riyad alleen aan de energievoorziening denkt, blijkt uit berichtgeving van The Wall Street Journal. Politici zijn bang dat Mohammed Bin Salman, kroonprins en de facto leider van het koninkrijk, op termijn toch (stiekem) kernwapens zal willen ontwikkelen als afschrikking tegen de kernmachten Iran en Israël, waarmee het land al decennialang op gespannen voet leeft.
Iran achterna
Zelf gaf Bin Salman in 2018 al voorzichtig aan dat zijn land de ontwikkeling van nucleaire wapens niet uitsluit. "Wij willen geen kernwapens", gaf hij toen aan, "maar als Iran ze ontwikkelt, zullen wij zo snel mogelijk volgen."
De Belgische krant Het Laatste Nieuws stelde hoogleraar internationale politiek Tom Sauer (Universiteit van Antwerpen) de vraag of de deal een nucleaire wapenwedloop kan ontketenen. "Het staat er niet goed voor", zegt Sauer tegen de krant. "Iran heeft genoeg hoogverrijkt uranium om enkele kernwapens te maken. De buurlanden zien dat ook, dus Saoedi-Arabië zal onder stress staan om nu ook over te gaan tot de productie van kernwapens. Ze krijgen nu de knowhow en de capaciteit om snel een kernwapen aan te maken achter onze rug."
Trump keurt deal goed met Saoedi-Arabië over nucleair programma
Tim Sweijs van het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS), expert op het gebied van internationale betrekkingen en kernwapens, zegt desgevraagd dat hij niet onmiddellijk ongerust is over de veiligheid in de wereld. "Aan Iran zie je dat het heel lang duurt voordat je de capaciteit hebt om kernwapens te maken, en ook dat zoiets heel, heel ingewikkeld is. Voordat Riyad een kernwapen heeft, moet er nog heel water door de Straat van Hormuz stromen."
Langdurige relatie met VS
Toch profiteert de Golfstaat op meerdere manieren van de deal, zegt Sweijs: volgens hem versterkt het land zowel de economische als de geopolitieke positie. "Ten eerste: ze kunnen nu voor de toekomst veiligstellen dat ze onafhankelijk zijn van de rest van de wereld voor hun energiebehoefte. Voorlopig hebben ze nog meer dan genoeg olie, maar economisch gezien is dit voor de lange termijn toch een belangrijke winst voor Bin Salman."
Op de tweede plaats verzekert Riyad zich van een langdurige economische relatie met de VS, de sterkste bondgenoot die je in de wereld kunt hebben. "Zo houden ze Amerika voor de komende tientallen jaren aan boord", zegt Sweijs. "Want het is een megadeal waarmee Amerika veel geld verdient. Fabrieken en kerncentrales bouwen duurt al gauw tien jaar."
Europa heeft spijt: 'Stoppen met kernenergie was grote fout'
Toch denkt Sweijs dat het niet onmogelijk is dat Bin Salman tóch ambities heeft op het terrein van militaire toepassing. "Ze leven al tientallen jaren in onmin met Iran, dat druk bezig is kernwapens te ontwikkelen. Je kunt je voorstellen dat Bin Salman het op termijn een veilig idee vindt om zelf ook over kernwapens te beschikken. In het kader van ontwapening is deze deal dus geen goed nieuws."
Stabiliteit verder ondermijnen
Maar, zegt hij er meteen achteraan: dat zou bijzonder ver in de toekomst liggen. "Civiele kernenergie is een ingewikkeld en lang proces, maar een kernwapen maken is nog vele malen moeilijker."
Nucleaire wapens in handen van Saoedi-Arabië zouden in dat geval wel de stabiliteit in de Golfregio 'nog verder ondermijnen' dan nu al het geval is. "Met Israël kan Saoedi-Arabië ook niet goed overweg. En we weten van Israël dat het kernprogramma's in andere landen aanvalt wanneer het zich bedreigd voelt. Onlangs weer in Iran, eerder gebeurde dat in Irak en Syrië, waar het in 2007 nog de reactors bombardeerde. Zo'n situatie tussen Saoedi-Arabië en Israël zou, op z'n zachtst gezegd, de rust in de wereld flink verstoren."
Veertig jaar geleden gebeurde in Oekraïne een grote ramp met een kerncentrale in Tsjernobyl. Onze correspondent Jeroen Akkermans ging er eerder dit jaar kijken.
