Veel hoogopgeleiden verlaten Israël: 'Haarlem voldoet aan al onze eisen'

De cijfers liegen niet: de afgelopen drie jaar zijn ieder jaar bijna 50.000 Israëliërs vertrokken naar het buitenland. Dat is aanzienlijk meer dan in de jaren daarvoor, blijkt uit onderzoek van de universiteit van Tel Aviv. 

Andersom valt op dat het aantal Israëliërs dat terugkeert om in Israël te wonen, juist afneemt. In 2024 waren dat er met minder dan 20.000 uitzonderlijk weinig.

Vooral landen waar veel Engels gesproken wordt, zijn in trek bij de mensen die vertrekken. Niet alleen de VS, het VK en Australië, maar ook Europese landen zoals Italië, Griekenland en ook Nederland. Een van hen is Or Blan. Hij emigreerde vier maanden geleden naar Haarlem, samen met zijn vrouw en drie kinderen van 9, 7 en 1 jaar oud. 

"De situatie in Israël is de afgelopen jaren steeds slechter geworden", zegt Or. "Zelfs in de jaren voordat de oorlog in Gaza uitbrak, ging het land al achteruit. Toen vorig jaar een wet werd aangenomen die de macht van het hooggerechtshof inperkt, was dat voor mij de druppel."

Moeilijk besluit

Hij kent meerdere mensen die ook uit Israël zijn vertrokken. "Een goede vriend van mij naar Griekenland. Een ex-collega naar Amstelveen, een klein jaar geleden. En een andere vriend is ook van plan om te vertrekken."

Desondanks spreekt Or van een moeilijk besluit. "We houden van Israël, we houden van onze ouders en vrienden, dus het was een grote beslissing. Iedereen blijft liever in zijn vertrouwde omgeving. Maar de politieke situatie in Israël is voor ons onleefbaar geworden. De maatschappij is zo verdeeld. Het land verkeert in chaos."

Al is het voor hem meer dan alleen politiek. "Ook het onderwijssysteem kent zoveel problemen, de kwaliteit holt achteruit en er is een groot lerarentekort. De gezondheidszorg, waarin Israël vroeger nog vooropliep, kent ook een braindrain van artsen naar de EU en de VS. Daardoor zijn er nu minder specialisten in Israël, terwijl patiënten te maken hebben met lange wachttijden. Dit alles speelde mee in ons besluit."

Die kennisvlucht blijkt ook uit het onderzoek. Daaruit blijkt dat onder de emigranten steeds meer artsen, gepromoveerden, ingenieurs, academici en mensen met een hoog inkomen zitten. Tegelijkertijd daalt het aantal Israëliërs dat terugkeert dus.

'Aanstaande verkiezingen zijn belangrijk'

"We maken ons zorgen omdat de kwaliteit van degenen die uit Israël vertrekken, hoog is", zegt de Israëlische hoogleraar Itai Atar, een van de onderzoekers achter de migratiecijfers. "De Israëlische economie is omvangrijk, modern en geavanceerd en kan daarom dit soort aantallen aan. Maar de vraag is wat de toekomst brengt als deze trend zich voortzet of zelfs toeneemt."

Atar spreekt van een 'braindrain van menselijk kapitaal' uit Israël, en blikt daarbij ook vooruit op de Israëlische parlementsverkiezingen die op 27 oktober worden gehouden. "Er gaat veel expertise verloren. Veel van degenen die vertrokken zijn, behoren tot het liberale kamp en hebben een grote afkeer van de regering-Netanyahu. Daarom is de verkiezingsuitslag zo belangrijk voor deze migratiecijfers: als de huidige regering en premier niet veranderen, zou dit een grotere migratie uit Israël betekenen."

Volgens UvA-onderzoeker Channa Zaccai is de trend van hoogopgeleide Israëliërs die emigreren in het verleden vaker voorgekomen. "Die trend is al in de jaren 90 ingezet, zoals de komst van Israëliërs in Silicon Valley. Maar het gebeurde ook in Nederland, waar Israëliërs terechtkwamen in de wetenschap, aan kunstacademies, in het bedrijfsleven of als ondernemer."

Zaccai omschrijft de groep als bevoorrecht, omdat het gaat om mensen die de achtergrond en middelen hebben om te kunnen emigreren, wat historisch gezien niet altijd het geval is geweest. "Dat is een belangrijke kanttekening."

Verschillende groepen

Israëlische emigratie naar Nederland bestaat al sinds de jaren 50. Het ging toen vooral om studenten, artiesten, kleine ondernemers en arbeidsmigranten, zegt Zaccai. "De migratie na 7 oktober 2023  bestaat uit verschillende groepen Israëliërs. Een deel met een Nederlands-Joodse achtergrond, een deel dat niet langer tegen de oorlog kan of niet wil dat hun kinderen in een langdurige oorlogssituatie opgroeien. Maar ook een deel vanwege de gestegen kosten van levensonderhoud in Israël, en een deel vanwege politieke overwegingen en teleurstelling over de koers van de Israëlische regering."

Voor Or en zijn gezin is de keuze voor Nederland tot dusver heel goed bevallen. "Nederland heeft goed onderwijs, hoogwaardige dienstverlening en gezondheidszorg. Het is hier veilig, men spreekt grotendeels Engels en de mensen zijn vriendelijk. Daarbij is Haarlem rustig en vredig voor gezinnen en de scholen zijn goed - alles wat voor ons belangrijk is. Nederland kent een erg hoge kwaliteit van leven."

Inmiddels heeft Or zijn eigen onderneming als online consultant op het gebied van marketing en data voortgezet vanuit Nederland. "Alles is online, dus dat maakt het makkelijker."