IJslanders zeggen 'nee' tegen hervatting EU-onderhandelingen
De uitslag betekent dat IJsland voorlopig niet opnieuw met Brussel gaat onderhandelen over EU-lidmaatschap.
De uitkomst is een nieuwe tegenvaller voor IJslanders die denken dat hun land beter af is in de EU. IJsland deed in 2009 al een toetredingsverzoek, nadat het zwaar was getroffen door de wereldwijde economische crisis. Het land bevroor die aanvraag in 2013, nadat een eurosceptische regering aan de macht was gekomen. Later gingen stemmen op om toch verder te praten, onder meer vanwege de onzekerheid in de internationale politiek.
Beoogd VS-ambassadeur zegt sorry: IJsland geen '52ste staat' van VS
Het land heeft als enige NAVO-lidstaat geen eigen leger. Het rekent daarom voor de eigen veiligheid op de rest van het bondgenootschap. Maar binnen de NAVO ontstond onrust nadat de Amerikaanse president Donald Trump duidelijk had gemaakt Groenland te willen inlijven. Bovendien leek Trump IJsland en Groenland eerder door elkaar te halen. In IJsland volgden dit jaar ook boze reacties op berichten dat de beoogde Amerikaanse ambassadeur gegrapt zou hebben dat het eiland ook een staat zou kunnen worden.
Voorstanders van toetreding vinden dat EU-lidmaatschap meer veiligheid kan bieden en zien economische voordelen. Tegenstanders vrezen een verlies aan soevereiniteit en kregen uiteindelijk de meeste kiezers aan hun zijde. Als IJslanders in het referendum hadden ingestemd met het hervatten van de onderhandelingen, had dat niet automatisch geleid tot toetreding. Dat zou later nog een tweede referendum hebben vereist en instemming van de andere EU-landen.
Niet-bindend
Hoewel het referendum niet-bindend is, heeft de regering beloofd zich aan de uitkomst te houden. De kwestie komt volgens premier Kristrún Frostadóttir niet meer op de politieke agenda tijdens haar ambtsperiode, die loopt tot 2028. De regering houdt later vandaag een persconferentie over de volgende stappen.
Premier Frostadóttir sprak in aanloop naar de bekendmaking van de uitslag volgens omroep RÚV de hoop uit dat het referendum haar land niet te diep zal verdelen. "Ik heb niet het gevoel dat er bitterheid is. Ik weet dat de gemoederen bij sommige mensen hoog zijn opgelopen, maar ik heb inmiddels tijd doorgebracht met een grote groep mensen uit het hele land en men staat heel open voor verschillende uitkomsten."
Autonomie
IJslanders hechten veel waarde aan hun autonomie. Maar door de ontwikkelingen in de wereld wordt openlijk getwijfeld of dat nog wel vol te houden is. China, Rusland en de Verenigde Staten hebben meer interesse gekregen in het Noordpoolgebied. Door het smelten van het ijs ontstaan er nieuwe zeeroutes. En die strategisch belangrijke vaarwegen kunnen in de toekomst ook langs IJsland gaan.
Dat betekent onzekerheid voor een klein land met een geïsoleerde ligging, dat daardoor kwetsbaar is. IJsland heeft geen leger. Wel is het lid van de NAVO. Maar dat bondgenootschap biedt door de optredens van de Amerikaanse president Trump geen garantie meer voor veiligheid.