Uitslag staat allang vast, toch stemmen miljoenen Russen weer op Poetin

Het stemmen begon vroeg vanochtend in het verre oosten van Rusland, vlak bij de grens met China. Zo'n 111 miljoen kiesgerechtigden mogen tot en met zondag hun stem uitbrengen. Ook kunnen mensen voor het eerst in vier door Rusland bezette regio's van Oekraïne op het parlement stemmen. 

Maar de uitslag staat al vast: Verenigd Rusland, de partij van Poetin, blijft naar verwachting veruit de grootste. Dat ondanks groeiende onvrede over de oorlog, nijpende brandstoftekorten en een verslechterende economie. Jabloko, de laatste oppositiepartij die openlijk tegen de oorlog met Oekraïne was, werd afgelopen maand uitgesloten van deelname aan de verkiezingen.

Er doen nog negen oppositiepartijen mee, van de Communistische Partij op links, tot de rechts-nationalistische Liberaal-Democratische Partij. Maar geen van die partijen is uitgesproken kritisch over de oorlog of Poetins leiderschap.

'Verkiezingen zijn een ritueel'

"De verkiezingen zijn een soort ceremonie, een ritueel", zegt Michael Kemper, hoogleraar Oost-Europese studies aan de Universiteit van Amsterdam. Toch zijn ze cruciaal voor Poetin om aan de macht te blijven. "Als je verkiezingen zou afschaffen, creëer je problemen die je eigenlijk niet nodig hebt", vertelt hij tegen RTL Nieuws.

"Het Russisch parlement biedt nog altijd de schijn van politiek debat en verschillende partijen", legt Kemper uit. "Daardoor kan Poetin zich gelegitimeerd voelen. Het hoort bij die schijn van normaliteit die hij in stand houdt."

Er is ook reden voor miljoenen gewone Russen om aan het toneel mee te doen. "Sommigen doen het omdat ze in Poetin geloven of in de partij", zegt Kemper. "Sommigen doen het om aan hun plicht te voldoen."

En ook voor mensen die tegen Poetin zijn is er reden om te stemmen vertelt Ruslandcorrespondent Olaf Koens. "Je weet dat je niet op de echte oppositie kunt stemmen, maar je kunt wel laten zien dat je niet op de regerende partij stemt."

Poetin en zijn partij Verenigd Rusland hebben elke verkiezing sinds 2000 gewonnen:

Een lage opkomst of veel stemmen voor 'neppe' oppositiepartijen is dan ook een signaal voor de regering. "Zo kan het Kremlin zien hoe groot de steun is voor de oorlog en voor het beleid", zegt Koens. Dat is juist nu belangrijk voor het Kremlin. Het zijn de eerste parlementsverkiezingen sinds de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022.

En terwijl er in Rusland wel verkiezingen worden georganiseerd, kan dat in Oekraïne door de oorlog niet. Dat feit gebruikt Poetin om Oekraïne als ondemocratisch weg te zetten. "We moeten ons verkiesbaar stellen en niet bang zijn om ons kandidaat te stellen", zei Poetin in juni. "En ik zou iedereen aanraden hetzelfde te doen. Vooral in Oekraïne."

Hoe vervals je een verkiezing?

Zowel voor, tijdens als na verkiezingen in Rusland wordt er alles aan gedaan om de overwinning voor Verenigd Rusland te garanderen. "Oppositiepartijen mogen niet meedoen, ze zijn bij wet verboden of worden niet geregistreerd", legt Koens uit. "Oppositieleiders zijn de afgelopen jaren opgepakt, gevlucht of soms vermoord. Bovendien is de censuur zo hard dat kritische stemmen nergens ruimte krijgen."

Op de dag van de verkiezing zelf wordt er op verschillende manieren gesjoemeld met de stemmen. Dat is onder meer te merken in onwaarschijnlijk hoge verkiezingsopkomst. Zo waren er in 2024 meer dan 400 stembureaus met 100 procent opkomst. En bij een eerdere verkiezing in Tsjetsjenië was de opkomst 107 procent, bijna allemaal voor Poetin.

"Als je bijvoorbeeld werkt in een staatsfabriek, dan word je op je werk verwacht om 9.00 uur. Dan moet je met een busje gaan rijden langs dertig, veertig verschillende stembureaus", vertelt Koens. "Op ieder stembureau kom je binnen, breng je een stem uit en ga je naar de volgende. Dat heet carouselstemmen." 

Vervolgens tellen overheidsmedewerkers, vaak leraren, de stemmen. "Die kunnen ook nog eens 100 tot 200 extra stembiljetten bijplussen", zegt Koens. Dat is ook in video's als deze vastgesteld. "En de kiescommissie is ook in handen van de regerende partij." Dus ook als de resultaten tegenvallen kunnen ze die naderhand nog aanpassen.