Iran geeft Straat van Hormuz nog niet vrij, en dat merken wij ook

De VS en Iran beschuldigen elkaar van het schenden van het staakt-het-vuren dat zij eerder deze week sloten. Als onderdeel daarvan zou Iran de Straat van Hormuz heropenen: een belangrijke voorwaarde van de VS voor een akkoord. Maar de scheepvaart ligt nog steeds vrijwel stil, tot grote ergernis van de Amerikaanse president Donald Trump. 

Het zou de Iraniërs niet lukken om de mijnen te lokaliseren die ze hebben gelegd, meldt de New York Times op basis van bronnen binnen de Amerikaanse overheid. Met die mijnen heeft Iran de zeestraat, een belangrijke doorvoerroute voor olie en gas, sinds de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op het land zo goed als afgesloten. Dat heeft de wereldwijde energiemarkt flink opgeschud.

1. Zijn schepen in de Straat van Hormuz alweer begonnen met varen?

Slechts een kleine hoeveelheid schepen is de zeestraat sinds het staakt-het-vuren gepasseerd. Volgens Al Jazeera voeren daar woensdag vijf schepen doorheen. En donderdag zeven. De dag vóór de wapenstilstand waren dat er nog elf. Dat komt mede omdat het voor rederijen onduidelijk is of de doorgang echt veilig is. 

Zo hield Iran een paar uur na het staakt-het-vuren de doorgang van schepen alweer tegen. Naar eigen omdat Israël aanvallen had uitgevoerd op Hezbollah, de militante beweging in Libanon die wordt gesteund door Iran. Ook zou Iran tol willen heffen op schepen die door de zeestraat willen varen.

Er liggen nog altijd honderden (ruim 600) schepen vast in de Perzische Golf, waarvan een groot deel olie of gas vervoert. De Straat van Hormuz is de verbinding tussen die zee en de rest van de wereld. 

In vredestijd gingen dagelijks rond de 135 schepen door de straat. Volgens het Russische staatsnieuwsagentschap TASS laat Iran 'conform de wapenstilstand' nu niet meer dan vijftien schepen per dag door. 

Er zitten zo'n honderd Nederlandse schepen vast in het gebied, liet woordvoerder Lodewijk Wisse van de belangenvereniging van reders (KVNR) eerder deze week weten. De helft vaart onder Nederlandse vlag. De andere helft heeft een Nederlandse eigenaar. 

Nederland heeft aangeboden mee te helpen met het beveiligen van de Straat van Hormuz, mits alle vijandigheden voorbij zijn.

2. Hoe is de doorgang geregeld?

De Iraanse buitenlandminister Abbas Araghchi schreef woensdag in een verklaring op X dat schepen de komende twee weken weer veilig door de Straat van Hormuz kunnen varen. Maar dat mag volgens hem alleen 'in overleg met de Iraanse strijdkrachten en rekening houdend met technische beperkingen'.

Volgens de Britse zakenkrant Financial Times is Iran van plan om 1 dollar per olievat te heffen voor schepen die door de zeestraat varen. Dat zou in crypto moeten worden betaald. Voor een gemiddeld schip komen de totale kosten dan uit op zo'n 2 miljoen dollar (ruim 1,7 miljoen euro). Wereldwijd wordt afkeurend op de actie gereageerd. Zo stelde de EU dat de tol in strijd is met het internationaal recht, dat de ongehinderde doorvaart van schepen door zeestraten garandeert.

Ook probeert Iran zijn greep over de vaarroute te versterken. De Iraanse havenautoriteit publiceerde deze week twee vaarroutes die veilig zouden zijn voor schepen die de Straat van Hormuz willen passeren, zonder op anti-scheepsmijnen te stuiten. Iran heeft de zeestraat naar verluidt vol gelegd met zeemijnen.

3. Wat betekent dit voor de energieprijzen?

De prijzen voor olie en gas kelderden direct na de aankondiging van de wapenstilstand. Al was dit optimisme van korte duur. De olieprijs heeft inmiddels weer een stijgende lijn ingezet, terwijl de gasprijs een wisselvalliger beeld laat zien.

Sinds de oorlog in het Midden-Oosten zijn de olie- en gasprijzen omhooggeschoten. Het Internationaal Energie Agentschap waarschuwde vorige maand voor een grote energiecrisis. De Europese gasprijs is sinds de oorlog met ruim 40 procent gestegen. De prijs van een vat Brent-olie is met ongeveer 36 procent toegenomen, waarmee prijs weer rond de 100 dollar schommelt.

Zelfs als de scheepvaart in de Straat van Hormuz weer op gang komt, is de olie- en gasmarkt op korte termijn nog niet als vanouds, waarschuwden experts eerder tegenover RTL Z. Israël en Iran hebben gerichte aanvallen uitgevoerd op energie-infrastructuur in de regio, waardoor de productiecapaciteit is beschadigd. Die schade moet eerst worden hersteld.  

4. Wat merken consumenten van de ontwikkelingen?

Ook de Nederlandse consumenten merkt de gestegen olie- en gasprijzen. Bijvoorbeeld aan de pomp. De prijs van brandstof is de afgelopen weken flink toegenomen, tot boven de 2,50 euro per liter. 

De wapenstilstand bood wat verlichting, al was dat niet veel. De adviesprijs van benzine (Euro95) daalde sindsdien met 2,4 cent tot 2,565 euro per liter. De dieselprijs ging de afgelopen twee dagen met 8,7 cent omlaag. De adviesprijs voor een liter diesel is met 2,736 euro nog altijd hoog. 

Vanwege de onzekerheid rondom het staakt-het-vuren en de Straat van Hormuz verwacht consumentencollectief UnitedConsumers niet dat de brandstofprijs snel verder zal dalen. "De prijs aan de pomp zal voorlopig helaas boven de 2,50 per liter blijven", denkt Paul Selms, mede-oprichter van UnitedConsumers.

Verder voelen consumenten de gestegen gasprijs in de energierekening, constateerde toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM). Huishoudens die een nieuw energiecontract moeten afsluiten, betalen inmiddels fors meer voor gas. 

Een staakt-het-vuren tussen Iran en de VS en Israël kan voorkomen dat de energieprijzen verder oplopen, maar daarmee verdwijnt de pijn van hogere prijzen niet zomaar, benadrukte branchevereniging Energie-Nederland eerder deze week.

De Straat van Hormuz: het strookje zee waarvan de wereld afhankelijk is, zo zie je in deze video.