Amerikaanse blokkade van kracht: 'Verstoort energiemarkt nog verder'
Het afsluiten van de Straat van Hormuz, een wereldwijd belangrijke vaarroute voor olie en gas, heeft de wereldwijde energiemarkt flink opgeschud.
De huidige Amerikaanse blokkade zal dit nog verder verstoren, zeggen hoogleraren Steven Brakman (Rijksuniversiteit Groningen) en André van Hoorn (Radboud Universiteit), beide gespecialiseerd in internationale handel en economie.
"De energiemarkt is een mondiale markt", zegt Brakman. "Dat betekent dat als de olie- en gasprijzen stijgen door wat er in de Straat van Hormuz gebeurt, wij daar in Nederland ook last van hebben."
Iran-oorlog duwt inflatie omhoog en kan leiden tot wereldwijde recessie, waarschuwt IMF
Door de Amerikaanse blokkade neemt de nog verder druk toe. Die blokkade volgt op de stukgelopen onderhandelingen tussen de VS en Iran het afgelopen weekend.
Waar president Trump eerst sprak van een Amerikaanse blokkade van de Straat van Hormuz, blijkt later dat de blokkade zich richt op scheepvaart van en naar Iraanse havens. Dat meldde Centcom, het Amerikaanse hoofdkwartier voor militaire operaties in het Midden-Oosten.
Zeemijnen
Ondertussen wordt de Straat van Hormuz nog altijd afgeknepen door Iran. Zo heeft het land de zeestraat naar verluidt vol gelegd met zeemijnen. Sommige schepen mogen tegen tolbetaling via een alternatieve route wel doorvaren.
Maar er passeren nog altijd fors minder schepen dan de ongeveer 135 per dag in vredestijd. The Wall Street Journal meldde iets voor middernacht dat in de voorgaande 24 uur ruim twintig koopvaardijschepen door de Straat van Hormuz zijn gevaren.
Hoe werkt de Amerikaanse blokkade?
Trump dwingt met militaire middelen een economische blokkade af, zegt defensie-expert Peter Wijninga. De VS houden schepen tegen die van en naar de Iraanse havens varen. Dat bemoeilijkt het handel drijven voor Iran, wat gevolgen heeft voor de economie van het land. Dat wordt met militaire middelen afgedwongen.
"Allereerst door alleen al de dreiging van een blokkade uit te spreken. Maar ook door zwaarbewapende schepen rond te laten varen, schepen tegen te houden, en inspecties af te dwingen", legt Wijninga uit. Zij krijgen militaire ondersteuning bijvoorbeeld vanuit lucht.
Ondanks de blokkade zijn er minstens vier schepen, gelinkt aan Iran, door de Straat van Hormuz gevaren, zo laat data van BBC Verify zien. Het is onduidelijk of het een bewuste keuze is van de Amerikanen om dit soort schepen door te laten, zegt Wijninga.
Ondanks de oorlog is Iran de afgelopen tijd in staat gebleken om de eigen olie-export op peil te houden, zegt hoogleraar Brakman. Hij wijst op berichtgeving van The Economist, dat meldt dat Iran vóór de Amerikaanse blokkade dagelijks 2,4 tot 2,8 miljoen vaten olie en aardolieproducten exporteerde, voornamelijk naar China. "Dat is hetzelfde, zo niet meer dan vorig jaar", schrijft het Britse zakenblad.
Iran kon deze olie tegen hogere prijzen verkopen dan vóór de oorlog. "Eerder moest Iran die olie met korting exporteren, omdat het land te maken heeft met sancties", zegt Brakman. Afnemers wilden de olie daarom alleen tegen een lagere prijs kopen. Maar door de blokkade van de zeestraat, en het afgenomen aanbod van olie, kon Iran die korting zo goed als afbouwen in de afgelopen weken.
'Kan tot serieuze confrontaties leiden'
De VS wil met een blokkade voorkomen dat Iran nog langer kan profiteren en de druk op het land opvoeren. Maar Trump zet daarmee wel zijn banden met China op het spel, zegt hoogleraar Van Hoorn. "Als Chinese schepen zich niet aan de blokkade houden, kan dat tot serieuze confrontaties leiden."
Volgens Brakman kunnen we de blokkade ook zien als een sanctie. "De beoogde effecten daarvan zijn vaak beperkt", zegt hij, omdat je hiermee niet een regime, maar vooral de bevolking raakt. Omdat machthebbers geld genoeg hebben, blijk het volgens Brakman vaak lastig om hen via sancties op andere gedachten te brengen.
De Amerikaanse blokkade dreigt ook nadelige gevolgen te hebben voor de wereldeconomie. Iran is ondanks internationale sancties een olie-exporteur gebleven. Door de blokkade daalt het aanbod van olie dus nog verder, wat de prijs kan opdrijven.
Ook in Nederland kan dit leiden tot oplopende inflatie, zegt Brakman. Olie is nodig voor het maken van allerlei producten: van medicijnen tot kunstmest. De stijgende prijzen zullen daarom doorwerken in de economie.
Amerikaanse blokkade van Iraanse havens: 'Trump probeert Iran op knieën te dwingen'
Dat beaamt Van Hoorn, al blijft hij optimistisch. De hoogleraar gaat ervan uit dat de Amerikaanse blokkade tijdelijk is en dat die op termijn zal bijdragen aan de stabiliteit in de regio.
Delegaties van Iran en de VS gaan mogelijk deze week weer om de tafel, zei Trump gisteren tegen de New York Post. De uitkomst van die gesprekken is bepalend voor de effecten op de energiemarkt, verwacht Van Hoorn.
Zwart scenario
Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) waarschuwt ondertussen voor de risico's. Het IMF schetste gisteren drie scenario's over de impact van de oorlog in Iran op de wereldeconomie. In het zwartste scenario gaat de organisatie ervan uit dat de verstoringen van de energievoorziening tot volgend jaar blijven. De economische groei valt dan dit jaar en volgend jaar terug naar 2 procent en de inflatie stijgt tot boven de 6 procent.
Niet meer via Hormuz? Golfstaten bezig met alternatieve routes voor hun olie. Je ziet het in deze video.
