Extra huiswerk voor de staat bij maken van subsidiedeal met Tata

Als die er niet komen, is de kans groot dat de afspraak op een later moment sneuvelt bij een rechter. Dat is althans het schot voor de boeg dat de kortgedingrechter in Den Haag afgeeft in het vonnis in de zaak die was aangespannen door een actiegroep van omwonenden tegen de staat. 

Actiegroep Gezondheid op 1 eiste bij de rechter dat hij de staat zou verplichten om de (gezondheids)belangen van omwonenden steviger te verankeren in de deal met Tata Steel. Daarnaast eiste de stichting meer inspraak bij het maken van de maatwerkafspraak. 

De deadline voor het maken van de deal is 30 september. Er is dus wel enige haast bij geboden. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat laat weten de uitspraak te bestuderen. "In september komt het kabinet hierop terug richting de Kamer. Tot die tijd worden geen onomkeerbare stappen gezet", laat een woordvoerder van het ministerie weten. 

In de rechtbank heeft de staat bij monde van de landsadvocaat wel verklaard dat het de zorgen van Gezondheid op 1 'betrekt in de nog te maken afwegingen'. 

In onderstaande video leggen toenmalig minister van Economische Zaken Sophie Hermans en Tata-topman Hans van den Berg wat het doel van de maatwerkdeal is. 

De rechter wijst de eisen van de stichting Gezondheid op 1 af, omdat de onderhandelingen nog lopen. Het is niet aan de rechter om in lopende politieke zaken in te grijpen, geeft hij als argument voor het afwijzen van de eisen. "Anders dan bij een beoordeling achteraf, dient de rechter terughoudend te zijn bij het sturen van dat politieke proces.

Lat voor ingrijpen ligt hoog

Omdat het om een kort geding gaat, ligt de lat voor ingrijpen bovendien nog hoger dan in een bodemprocedure, waarin een zaak uitgebreid behandeld wordt. Bij een kortgeding mag de rechter pas ingrijpen als zonneklaar is dat de staat de fout in gaat, bijvoorbeeld door het overtreden van de rechten van de mens. Dat is 'op dit moment (nog) niet (evident)' het geval, aldus het vonnis. 

Het wordt anders op het moment dat de afspraak er is. En daar biedt dit vonnis wel wat munitie voor een eventuele zaak, als de staat zich niets aantrekt van de zorgen van de stichting. 

Een van de zorgen is dat de afspraken gaan over het verminderen van uitstoot, waar de stichting liever de gezondheid van omwonenden centraal wil stellen in de doelen. Een andere zorg is dat de naleving van allerlei regels rondom de staalfabrieken op dit moment gebeurt op basis van data die wordt aangeleverd door Tata Steel. Is het dan wel echt te controleren of er minder wordt uitgestoten door Tata?

Vinger op zere plekken

"Gezondheid op 1 heeft op dit punt de vinger op de zere plek gelegd", aldus de rechter. Daar moet dus iets op bedacht worden. En mocht het in de toekomst tot een rechtszaak komen over de afspraak, dan zal een rechter daar zeker 'uitermate kritisch' naar kijken, verwacht de kortgedingrechter. 

De objectiviteit van de meetgegevens is niet het enige punt dat de stichting scoort in de rechtszaal. Gezondheid op 1 waarschuwt ook voor 'een subsidiefuik': een scenario waarbij de subsidie niets verandert aan de moeilijke situatie van Tata Steel in Europa. 

Omdat er al twee miljard euro aan belastinggeld is geïnvesteerd, zou de staat geneigd zijn om er nog meer geld in te steken. Nadelig voor de belastingbetaler, waarschuwt Gezondheid op 1. Hoewel dat niet haar taak is volgens de rechter, is het wel 'een aspect waarover men zich in de politieke besluitvorming nog maar eens goed achter de oren moet krabben', adviseert hij.

Dat de stichting met deze punten 'de vinger op de zere plek heeft gelegd' levert de stichting een mooie opsteker op. Normaal gesproken moet de partij die een rechtszaak verliest de juridische kosten van de tegenpartij vergoeden. In dit geval wijkt de rechter hiervan af. En dat is uitzonderlijk. 

Opgetogen reactie stichting

Bij de stichting zijn ze dan ook in hun nopjes met het vonnis. "De rechter zegt het zwart op wit: de staat móét onze gezondheid beschermen, en moet daarvoor meetbare doelen stellen, die onafhankelijk worden gemeten, en ervoor zorgen dat die doelen ook echt gehaald worden", aldus directeur en omwonende Antoinette Verbrugge. 

De subsidie van de staat komt neer op 110 euro per Nederlander. We zochten uit of dat nu wel zo'n goede investering is. Het antwoord zie je in de video hieronder.