'Hogere importheffingen en dalende koers euro kunnen EU helpen in geopolitieke strijd'
China en de VS gebruiken hun economische macht 'steeds vaker' als geopolitiek wapen, schrijft de WRR. Dit maakt Europa (en daarmee Nederland) kwetsbaar omdat het erg afhankelijk is van deze landen. Ook op zogenoemde vitale gebieden. Andersom is er veel minder afhankelijkheid.
"Hoewel de urgentie van deze problematiek gevoeld wordt, worden de afhankelijkheden van Europa niet kleiner", aldus de onderzoekers. Ze zien dat China en de VS veel sneller innoveren en dat de internationale handel 'scheefgetrokken' is.
Exportoverschot China
Zo heeft China een enorm exportoverschot, wat betekent dat het land veel meer uitvoert dan invoert. Het gaat nu bijvoorbeeld om elektrische auto's, chips en zonnepanelen, maar later ook om andere hoogwaardige technologieën die hier voor een relatief lage prijs op de markt komen.
Dat de Chinese producten goedkoper zijn dan de Europese is volgens de WRR het gevolg van een bewuste strategie. Staatssteun en een kunstmatig gecreëerde ondergewaardeerde munt (een zwakke yuan maakt Chinese producten op de wereldmarkt goedkoper) maken het voor Europese bedrijven haast onmogelijk om met Chinese bedrijven te concurreren.
VS grijpt in: rest van de wereld mag Mythos van Anthropic niet gebruiken
Het gevolg is dat Europese cruciale industrieën verdwijnen, waardoor de afhankelijkheid van bijvoorbeeld China nog verder groeit. De macht van China ten opzichte van Europa groeit hierdoor.
Met gelijke munt terugslaan, is een optie volgens de WRR. "Een brede importheffing zou gerechtvaardigd zijn." Deze maatregel zou Chinese producten duurder maken, waardoor Europese bedrijven weer kunnen concurreren.
Tegenreactie China
Een Chinese tegenreactie moet dan op de koop toe genomen moeten worden. Er worden ook andere opties besproken in het rapport. Zoals een zwerm aan kleine maatregelen, die per stuk te klein zijn om een tegenreactie uit te lokken.
Dat de EU zelf gaat spelen met de wisselkoers van de euro, wordt ook genoemd. Als de Europese Centrale Bank bijvoorbeeld op grote schaal buitenlandse valuta opkoopt, wordt de euro relatief minder waard ten opzichte van die munten.
Het gevolg hiervan kan zijn dat Europese spullen in China en de VS goedkoper en dus concurrerender worden. Tegelijkertijd kleven er ook nadelen aan een valuta-oorlog, ziet de WRR.
Geen gemakkelijke optie
Er is geen gemakkelijke route, maken de onderzoekers duidelijk. Maar 'niets doen heeft ook een hoge prijs'. "Durf daarom alle opties rond de scheefgetrokken handel te overwegen, ook als deze pijnlijk zijn."
Daarnaast vinden de onderzoekers dat er een sterk innovatiesysteem nodig is. Ze stellen dat de Europese markt vanwege alle verschillende lidstaten te gefragmenteerd is. Door landelijk beleid zijn lidstaten nog te veel op zichzelf gericht.
"De aarzeling om bevoegdheden en budget over te dragen is begrijpelijk. Maar dit potentiële verlies van nationale autonomie ten opzichte van de Europese Unie moet afgewogen worden tegen het alternatief: verlies van autonomie ten opzichte van China en de VS", stellen de wetenschappers. Bedrijven moeten volgens de WRR continu uitgedaagd worden om te innoveren en op te schalen.
Europa en Nederlanders moeten zich verder gaan realiseren dat de wereld 'zoals we die kenden' niet meer bestaat. "Als relatief klein en welvarend handelsland heeft Nederland veel baat gehad bij een wereld van vrijhandel volgens internationale afspraken. De pijlers van deze naoorlogse, multilaterale handelsorde zijn aan het af brokkelen. Voor die veranderende realiteit mogen wij niet blind zijn."
Grote risico's
Om deze reden moet er 'ingesleten' houdingen tegenover handelsbeleid, industriebeleid, overheidsregie en competitie heroverwogen worden. Als dit niet (voldoende) gebeurt, lopen Europa en Nederland grote risico's vervolgen de onderzoekers.
Het stilvallen van de productie, chantage en beleidsbeïnvloeding worden genoemd als risico's. "Durf buiten de bestaande kaders te denken", luidt dan ook de boodschap van de WRR.
China heeft Europa ook met deze belangrijke grondstof in zijn greep
Het is niet de eerste roep om zelfstandigheid van Europa. Twee jaar geleden kwam voormalig ECB-voorzitter en de oud-premier van Italië Mario Draghi met een rapport waarin stond dat de EU productiever en innovatiever moet worden. De EU dreigt anders bestaansrecht te verliezen, schreef hij toen. Hij riep op tot enorme investeringen.
Dit deed voormalig ASML-topman Peter Wennink ook in december. Al richtte hij zich meer op Nederland. Volgens hem moet Nederland de komende jaren meer dan 150 miljard investeren om de concurrentie met het buitenland aan te kunnen.
'We zijn nu (nog) rijk, maar om dat te blijven, moeten we 150 miljard investeren'
