Wereld schiet door grens van 1,5 graad opwarming: met 'gevaarlijke' gevolgen
Dat blijkt uit een publicatie van de VN, opgesteld door het VN-Milieuprogramma UNEP.
Het rapport komt na een zomer die bol stond van berichten over hitte, bosbranden, extreme droogte en andere gebeurtenissen die mogelijk een link met klimaatverandering hebben. Gebeurtenissen die in omvang en intensiteit nog flink kunnen toenemen, als de opwarming van de aarde niet voldoende wordt aangepakt.
Hoewel veel landen vooruitgang boeken met die aanpak, is de uitstoot van broeikasgassen als CO2 niet snel genoeg verminderd. Daarom kan niet meer worden voorkomen dat de aarde meer dan 1,5 graad opwarmt ten opzichte van de periode zonder menselijke uitstoot van broeikasgassen.
Het verbranden van fossiele brandstoffen (olie, gas en kolen) is de boosdoener, en zou alsnog zo snel mogelijk moeten worden tegengegaan, stelt de VN.
Betere bescherming
Tegelijkertijd zullen mensen en de economie beter beschermd moeten worden tegen de opwarming. Want, schrijft de VN: "Er zijn geen gunstige gevolgen verbonden aan het overschrijden van de grens van 1,5 graad."
Zomer van 2026 was de warmste ooit, en daar moeten we snel aan wennen
Belangrijk is wel dat die overschrijding zo klein mogelijk blijft. "Elke fractie van een graad die wordt vermeden, en elk jaar waarmee de periode van overschrijding wordt verkort, zal levens redden, ecosystemen beschermen en economische verliezen beperken." Daarom zijn beslissingen die nu en in de komende jaren worden genomen cruciaal, volgens de VN.
De hoop is dat het lukt om later deze eeuw de temperatuur alsnog te laten dalen. Daar bestaan al wel verschillende technieken voor, maar zekerheid dat die op grote schaal toepasbaar zijn, is er niet. "Dit is niet de toekomst die we voor ogen hadden", aldus directeur Inger Andersen van UNEP. "Een terugkeer naar 1,5 graad Celsius is niet gegarandeerd."
"De verzengende hitte, extreme bosbranden en de dodelijke overstromingen van deze zomer zijn een waarschuwing voor wat ons te wachten staat", zegt VN-secretaris-generaal Antonio Guterres in een reactie. "We moeten de overschrijding van de grens van 1,5 graad zo klein en zo kort mogelijk houden. Dat vraagt om een overschrijding van onze ambities."
Grote risico’s boven de 1,5 graad
Want bij verdere opwarming zal extreem weer toenemen, zullen gletsjers nog harder smelten, ecosystemen sterker onder druk komen te staan en de zeespiegelstijging verder versnellen. Sommige kleine eilandstaten en laaggelegen kustgebieden kunnen mogelijk geheel of gedeeltelijk onderlopen. En het risico op zogenoemde kantelpunten zal toenemen.
Daarmee wordt bedoeld dat een kleine extra temperatuurstijging onomkeerbare veranderingen in gang zou kunnen zetten. Voorbeelden zijn het smelten van de ijskappen op Antarctica en Groenland, het mogelijk stilvallen van de oceaanstroming AMOC, of het ineenstorten van het Amazone-regenwoud, "wat de wereld voorgoed zou veranderen", schrijft de VN.
Waarom die AMOC zo belangrijk is, zie je in deze video die we eerder maakten:
De gezondheid van mensen, de zekerheid van voldoende voedsel, water en infrastructuur, ze worden bij verdere opwarming allemaal bedreigd. De gevolgen ervan zullen ongelijk verdeeld zijn in de wereld. Bovendien zijn sommige verliezen niet meer terug te draaien, zelfs niet als het lukt om later deze eeuw de temperatuur alsnog te laten dalen.
Klimaatakkoord van Parijs
Het Klimaatakkoord van Parijs blijft daarom belangrijk, benadrukt de VN. Daarin staat dat de opwarming 'ruim onder' de twee graden moet blijven, en liever nog beperkt blijft tot 1,5 graad. In 2021 werd dit op de klimaattop in Glasgow aangescherpt door af te spreken dat de focus moet liggen op een maximale opwarming van 1,5 graad Celsius.
De VN beklemtoont nog maar eens: "landen die historisch gezien een grotere verantwoordelijkheid dragen voor de klimaatverandering, moeten het snelst en met de grootste ambitie handelen." Daarmee worden met name westerse landen en blokken bedoeld – zoals de EU en Nederland - die al veel langer broeikasgassen als CO2 uitstoten.
Waterreserves in Europa slinken razendsnel door aanhoudende droogte
"Maar het beperken van de omvang, de duur en de gevolgen van een tijdelijke overschrijding van de temperatuurgrens, terwijl de mogelijkheid behouden blijft om de temperatuur weer te laten dalen, is de beste resterende optie om kwetsbare mensen te beschermen, verliezen te beperken en een leefbare toekomst voor iedereen veilig te stellen."