Waterreserves in Europa slinken razendsnel door aanhoudende droogte

Aan het onderzoek werkten tientallen onderzoekers uit twaalf Europese landen mee, waaronder Nederland. Zij keken naar regenval, naar de hoeveelheid vocht in de bodem en in welke mate het vocht verdampt. Hieruit blijkt dat vooral extreme hitte in veel landen de drijvende kracht is achter de droogte. 

Deze hitte heeft bovendien een duidelijke link met door mensen veroorzaakte klimaatverandering, stellen de onderzoekers. In meerdere Europese landen is ruim veertig graden deze zomer opnieuw geen uitzondering. Het uitblijven van regen kan overigens minder goed in verband worden gebracht met klimaatverandering.

Droogte in de landbouw

De kans op de huidige droogte in West-Europa is met een factor vijf toegenomen als gevolg van klimaatverandering, blijkt uit de analyse. Dat wil zeggen: ten opzichte van een klimaat dat 1,4 graad koeler was, dus in de tijd voordat de uitstoot van broeikasgassen begon. 

In Frankrijk hebben boeren te kampen met de slechtste maisoogst in 50 jaar. In Roemenië is al meer dan een miljoen hectare aan gewassen verloren gegaan. De scheepvaart krijgt steeds meer last van lage waterstanden in de grote rivieren.

Merel Laauwen van de Wageningen Universiteit werkte mee aan de WWA-analyse. De droogte vormt niet alleen een probleem voor boeren, zegt ze. Slechte oogsten, lage waterstanden en beperkingen op watergebruik kunnen leiden tot een stijging van energie- en voedselprijzen voor iedereen, en lage inkomensgroepen in het bijzonder.

 

Laauwen stelt dat de Europese lidstaten nog lang niet altijd goed voorbereid zijn op droogte. "Hoewel de wetenschap ons vertelt dat we in de toekomst vaker en intensere droogtes zullen zien, zijn droogte-beheersplannen nog steeds niet verplicht gesteld door de EU."

Vroeg in het zomerseizoen

Wat Laauwen betreft zijn de belangrijkste conclusies van deze analyse dat enerzijds de link met klimaatverandering duidelijk is, en anderzijds de impact van de droogte al zo vroeg in het seizoen zo ernstig is. "Terwijl de zomer pas halverwege is."

De hoeveelheid water in de bodem en rivieren verdampt nu sneller dan het zou doen in een wereld zonder klimaatverandering. Een neerslagtekort zoals dit jaar, zou in het verleden tot minder ernstige droogte hebben geleid, constateren de onderzoekers. 

Wel zou het in Nederland zonder klimaatverandering nu ook droog zijn, legt Job Dullaart van het KNMI uit. De wind heeft de laatste weken niet veel neerslag naar ons land gebracht. En als het dan al wat droger is, zorgen hoge temperaturen ervoor dat de bodem nog sneller uitdroogt.

Minder vocht, meer hitte

Dat zit zo: als er nog wat vocht in de bodem zit, zoals meestal bij ons in het voorjaar het geval is, leidt zonneschijn eerst tot extra verdamping, en pas daarna tot stijgende temperaturen. Als er minder vocht in een bodem zit, kan de hitte sneller toenemen.

Overigens was het in de eerste drie maanden van het jaar in West-Europa juist overwegend nat, terwijl het toen in het oosten al droog was. Het jaar begon daar met een neerslagtekort, signaleert het WWA.

Dat deze omstandigheden, de droogte, zich al voordoen bij een wereldwijde gemiddelde opwarming van 1,4 graad, noemt Mariam Zachariah van het Centrum voor Milieubeleid van Imperial College in Londen 'alarmerend'. Zij werkte eveneens mee aan het onderzoek.

Verdamping kan verdubbelen

"Als de wereldwijde uitstoot (van broeikasgassen als CO2, red.) de temperatuur opdrijft tot 2,8 graden Celsius, zoals voorspeld, zouden deze intense verdampingsomstandigheden in de loop van de tijd kunnen verdubbelen", zegt ze. 

Er is maar één methode die hier echt tegen werkt, aldus Zachariah. "Zonder snelle en agressieve vermindering van de uitstoot stevent Europa af op een toekomst waarin deze verzengende, droge zomers zich steeds weer kunnen herhalen."