Boeren en drinkwaterbedrijven voelen gevolgen van verzilting
Zo kan het IJsselmeer te zout worden voor de productie van drinkwater, stelt een rapport over de zeespiegelstijging, dat recent door de minister van Infrastructuur en Waterstaat naar de Tweede Kamer is gestuurd.
Volgens de prognoses in het rapport is de zeespiegel in Nederland in 2070 ongeveer een halve meter gestegen. Daardoor is het niet meer mogelijk om overtollig water uit het IJsselmeer snel af te voeren naar de Waddenzee.
Als laagwater lang aanhoudt, ga jij dat in je portemonnee merken
"De spuisluizen en pompen die er nu al staan, hebben dan onvoldoende capaciteit. Bij hoge afvoer van de IJssel en veel regen zal de waterstand in het IJsselmeer vaker het afgesproken peil overschrijden. Dat kan leiden tot wateroverlast in omringende gebieden", staat in het rapport.
Ook verwachten de onderzoekers - bij gebruik van de huidige pompen - problemen bij de afvoer van water bij de zeesluizen van IJmuiden en de Krammersluizen. Dat kan tot wateroverlast leiden rond het Amsterdam-Rijnkanaal.
2 tot 3 millimeter
Het Nederlandse waterpeil (zout water) stijgt jaarlijks met 2 tot 3 millimeter. Het merendeel van de zeespiegelstijging komt op conto van de smeltende ijskappen en gletsjers. Ook zet warmer water uit, waardoor het meer volume inneemt dan koud water.
Tegelijkertijd wordt Nederland droger. Het gaat dan om zoet oppervlaktewater en bodemwater in sloten, beken en rivieren dat steeds lager staat. Via opwaartse druk kan zout water de bodem binnendringen. Ook kan zout water door het gebrek aan zoet water bij sluizen verder de rivieren binnendringen.
We hebben dus een overschot aan zout water en een tekort aan zoet water. Maar juist het zoete water is belangrijk voor drinkwaterbedrijven en boeren.
Deltawerken
Ook elders in het land ontstaan problemen. Nadat Zeeland en delen van Zuid-Holland en Brabant in 1953 overstroomden, werden de Deltawerken aangelegd. Maar die stormvloedkeringen (Maeslantkering en Oosterscheldekering) zijn niet berekend op een stijging van de zeespiegel.
De Oosterscheldekering gaat momenteel dicht bij een verwachte waterstand van 3 meter boven NAP. Dat gebeurt slechts een paar keer per jaar, bij een grote storm. "Als het waterpeil met een halve meter of meer stijgt, dan moet die kering veel vaker dicht en weer open. Door dat onderhoud slijten onderdelen veel sneller," zegt Deltacommissaris Co Verdaas, die verantwoordelijk is voor het Nationaal Deltaprogramma dat Nederland beschermt tegen overstromingen.
200 jaar mee
"De kering zelf kan wel 200 jaar mee, maar als de schuiven vaker open en dicht gaan, moeten onderdelen veel eerder worden vervangen, en er is meer groot onderhoud nodig. Maar als de zeespiegel stijgt, wordt ook de periode dat je dit onderhoud kunt doen veel korter. Dat kan straks alleen in de zomer", aldus Verdaas.
Dijken verstevigen
Een optie is om de kering niet langer al bij 3 meter boven NAP dicht te doen, maar bijvoorbeeld pas bij 4 meter boven NAP. Dan zullen wel de achterliggende dijken verstevigd en verhoogd moeten worden om de eerste klap op te vangen.
"En om een stevigere stabielere dijk aan te leggen, heb je ook meer ruimte nodig. Dat is met name in de Randstad lastig. Je zult keuzes moeten maken", aldus Verdaas die spreekt over een investering van 'vele miljarden'.
Droog houden
"Hoeveel geld je eraan uitgeeft om Nederland droog te houden, is aan Den Haag. Hoeveel risico wil je nemen? En accepteer je het dat mensen misschien een keer natte voeten krijgen, of wil je dat koste wat kost voorkomen."
Er moet hoe dan ook iets gebeuren, meent hij. "We zijn hier ooit in een moeras gaan wonen. We hebben het tot nu toe zo goed op orde dat mensen weleens vergeten waar we wonen. Door klimaatverandering ontkom je niet aan maatregelen."
Verzilting niet tegen te houden
Door de stijgende zeespiegel neemt volgens onderzoekers ook de verzilting toe, een proces waarbij het zoutgehalte van de bodem en van het grondwater stijgt.
Verzilting is met name een probleem voor drinkwaterbedrijven, die meer moeite moeten doen om zoet water uit de kraan te laten stromen en voor boeren, die water uit de sloot gebruiken om hun gewassen te besproeien. De waterschappen kunnen de verzilting door de stijgende zeespiegel niet meer tegenhouden, zelfs niet als ze extra pompen inzetten.
Beter omgaan met zoet water
Volgens Verdaas is het een verdelingsvraagstuk. Nederland moet een denkslag maken, aldus de deltacommissaris. Er is an sich geen tekort aan zoet water, maar 'we' gaan er nu nog niet goed mee om.
Natte kelders
Verdaas: "Ons hele systeem is gericht op het snel afvoeren van water naar de zee. Als je neerslag beter vasthoudt, kom je een heel eind. Maar dat doen we nu niet altijd, omdat het nadelen heeft. Het kan zorgen voor natte kelders en het doordrenkte land van tuinders is lastiger te bewerken."
Boeren moeten gaan nadenken over maatregelen om zelf in het natte seizoen zoet water vast te houden, zegt Verdaas. Ook kunnen ze kiezen voor gewassen die tegen zout water kunnen. Zo wordt in de provincie Groningen al geëxperimenteerd met aardappelrassen die groeien op zilte grond.
Geen universele oplossing
Hij benadrukt dat er geen universele oplossing is. "Voor een boer die een opvolger heeft, is het misschien wel de moeite waard om in een drainagesysteem te investeren. Maar bij een boer die over tien jaar stopt, is dat anders."
Er is steeds minder drinkwater beschikbaar. De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur sloeg eerder alarm, zie je in de video.
