Rechtssysteem loopt vast, moordenaars en verkrachters krijgen lagere straffen

Een vader die zijn dochter verkrachtte: twee maanden strafvermindering. Een docent die seks had met een minderjarige leerling op een schoolkamp: twee maanden strafvermindering. En een poging tot moord: drie jaar strafvermindering.

Het is een greep uit rechtszaken van afgelopen maand waarin daders minder lange straffen kregen omdat hun strafzaken - van politieonderzoek tot berechting - te lang duurden. Die zogenoemde strafkortingen komen steeds vaker voor, blijkt uit onderzoek van RTL Nieuws. Daders kregen tot maximaal drie jaar strafvermindering.

Onze onderzoeksredactie legde het vergrootglas op vonnissen van moord, doodslag, verkrachting, ontucht en seksuele uitbuiting. We telden 669 van deze zaken waarin daders werden gecompenseerd voor een te trage veroordeling. Vooral de laatste jaren loopt het aantal hard op: halverwege dit jaar zijn er al meer strafkortingen verleend dan in heel 2022.

Voor veel slachtoffers en nabestaanden is de strafkorting een hard gelag. Bijvoorbeeld voor Wesley van Gerwen, wiens dochter Xaja werd gedood. Het meisje van nog maar 14 maanden oud overleed nadat ze was mishandeld door Maick S., de nieuwe vriend van Xaja's moeder. Het kind had botbreuken en in haar bloed werd de drug amfetamine gevonden.

'Kortsluiting'

In eerste aanleg kreeg Maick S. nog 22 jaar, maar in hoger beroep werd zijn straf met acht jaar verlaagd. Omdat de rechtszaak zo lang had geduurd, trok de rechtbank daar nog twee jaar vanaf, tot er 12 jaar overbleef. "Ik kreeg kortsluiting toen ik dat hoorde", zegt Van Gerwen. "Ik ben boos de rechtszaal uitgelopen."

Het hoger beroep was onder meer vertraagd vanwege de coronaperiode. Dat alleen de dader werd gecompenseerd en niet de nabestaanden 'voelde oneerlijk', zegt Van Gerwen. "Ik snap er eigenlijk vrij weinig van. Ook wij zaten binnen in de coronaperiode. Ook wij moesten twee jaar langer wachten."

De Groningse Anne (27, achternaam bekend bij de redactie) was als tiener meervoudig wereldkampioen kickboksen, maar droeg een loodzwaar geheim met zich mee. Ze werd jarenlang misbruikt door haar trainer Hans T.. Dat ging drie jaar lang door, tot ze aangifte deed. Het duurde vier jaar tot T. was veroordeeld. Reden voor de rechtbank om hem 10 maanden strafvermindering te geven, waardoor hij na een jaar weer de gevangenis uit mocht.

'Heel erg oneerlijk'

"In eerste instantie was ik ontzettend opgelucht dat er eindelijk een uitspraak was", zegt Anne. "Maar al snel kwam het besef dat ik het heel erg oneerlijk vond, omdat ik in dit strafproces net zo lang heb moeten wachten als hij. Het voelde alsof hij het slachtoffer was van het hele strafrechtsysteem in plaats van een dader in een zedenzaak. Dat vond ik heel pijnlijk en confronterend."

Zwaarste middel

De Algemene Rekenkamer, één van de belangrijkste controleurs van de overheid, is kritisch over de trage veroordelingen. Sinds 2012 heeft de Rekenkamer al 39 rapporten geschreven over de 'vastgelopen strafrechtketen'. Omdat de normen voor de duur van strafprocessen nog steeds niet worden gehaald, dreigt de Rekenkamer het zwaarste middel in te zetten: een bezwaarprocedure die de minister bij wet verplicht actie te ondernemen. 

"De opeenvolgende ministers hebben gezegd dat het beter moet. Ze hebben daar ook concrete doelen voor geformuleerd, maar die doelen worden niet gehaald", zegt Ewout Irrgang, lid van het college van de Algemene Rekenkamer. "We zien dat sinds 2019 de doorlooptijd in geen enkel jaar gehaald is."

'Prop in het systeem'

De Algemene Rekenkamer noemt verschillende redenen voor de vertraging bij strafprocessen. Zo zijn er steeds meer onderzoeksmogelijkheden voor de politie. Denk aan technisch onderzoek van telefoon- of computerdata. Daar wordt vaker gebruik van gemaakt. Ook kan psychologisch onderzoek van een verdachte lang duren. 

Als grootste oorzaak noemt de Rekenkamer dat politie, Openbaar Ministerie en de rechtspraak niet goed met elkaar samenwerken. "Als de politie en het Openbaar Ministerie bijvoorbeeld meer doen aan zedenzaken, maar de rechtspraak houdt daar onvoldoende rekening mee, kan er een soort prop in het systeem komen", noemt Irrgang als voorbeeld.

'Het is hoog tijd'

Ook de Tweede Kamer wil dat Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel de vastgelopen strafrechtketen nu echt gaat aanpakken en eiste dat hij voor het zomerreces met een Deltaplan kwam. Van Weel schreef afgelopen week dat het Deltaplan er niet deze zomer, maar volgend jaar gaat komen. 

Van Weel erkent dat slachtoffers worden benadeeld door de lange duur van strafzaken. "Je wil dit achter je kunnen laten en door met je leven." Op het onderzoek naar strafkortingen door RTL Nieuws wil Van Weel niet 'één op één' ingaan, omdat hij de vonnissen niet zelf heeft geanalyseerd. Maar in algemene zin zegt hij: "Ja, de keten zit verstopt. Er moeten dingen drastisch veranderen. Dat is waarom we met een Deltaplan gaan komen." 

Op de vraag waarom de verbeteringen zo lang duren, zegt Van Weel: "Er zit geen onwil van mijn kant. We willen dit allemaal oplossen. Als het makkelijk was geweest, hadden we dit jaren geleden al opgelost. Het is dus blijkbaar een moeilijk probleem. Dan moet je dus heel goed gaan kijken naar wat de draaiknoppen zijn die ik moet gebruiken om nu dan echt die doorbraak te krijgen."

Reacties

De Raad voor de Rechtspraak, politie en het Openbaar Ministerie laten in een reactie weten de vertraging en te lange duur van zaken te herkennen en betreuren. Ze zeggen hard te werken aan verbetering, maar wijzen er tegelijk ook op dat de problemen niet makkelijk kunnen worden opgelost. Hieronder lees je hun uitgebreide reacties.