Machteloze gemeenten zetten betonblokken in om sluipverkeer via Google Maps te voorkomen
"Een dramatische verkeerssituatie. Dat is wat het is. Daar zijn wij ook behoorlijk boos over." Wethouder Huib Zevenhuizen van de gemeente Vijfheerenlanden is kraakhelder: zijn gemeente is het sluipverkeer dat via navigatiediensten door smalle dorpsstraten wordt gestuurd meer dan zat. Vooral omdat officiële omleidingen volgens de wethouder worden genegeerd en verzoeken van de gemeente aan de navigatiediensten niet worden beantwoord.
"Ze trekken zich niks aan van de situatie ter plaatse. De veiligheid in de dorpen, dat boeit ze blijkbaar niet. Hun commerciële belang weegt blijkbaar zwaarder dan het veiligheidsbelang van gemeenten en dus van onze inwoners."
Zowel de A27 als de A2 loopt door de gemeente Vijfheerenlanden. Het zijn drukke wegen en bij files of wegwerkzaamheden, zoals afgelopen zomer, kijken veel weggebruikers naar navigatie-apps. De dan aanbevolen snelste routes zorgen regelmatig voor overlast en onveilige situaties. Zoals in Meerkerk.
Vijfheerenlanden staat niet alleen. Veel meer Nederlandse gemeenten en provincies ervaren overlast van ongewenst sluipverkeer door navigatie-apps. De onderzoeksredactie van RTL Nieuws deed een rondgang onder vijftig wegbeheerders en hoorde van 30 gemeenten en 6 provincies dat zij de problematiek herkennen.
Ze zien onder meer sluipverkeer op schoolroutes, gevaarlijke situaties voor fietsers en voetgangers en overlast van geluid en trillingen. Alleen al in de gemeenten die RTL Nieuws sprak, leidde dat tot vele honderden klachten van inwoners.
Ook leiden de sluiproutes volgens veel gemeenten tot slechtere bereikbaarheid van ambulances, brandweer en politie. Zo werd afgelopen zomer tijdens werkzaamheden aan de A27 een ambulance in Meerkerk opgehouden door sluipverkeer. De gemeenten en hulpdiensten besloten daarop om bij calamiteiten met meerdere voertuigen en vanuit meerdere richtingen aan te laten rijden. "Om maar te voorkomen dat er geen ernstige dingen fout zouden gaan", verduidelijkt wethouder Zevenhuizen.
Gemeenten zien overigens ook voordelen van navigatie-apps. Zo helpen de algoritmes bij calamiteiten om verkeer snel te spreiden. Maar officiële omleidingen die qua kilometers en reistijd iets langer zijn, maar volgens de instanties wel beter zijn voor de veiligheid en leefbaarheid, laten de algoritmes regelmatig links liggen.
Frustratie
De provincie Gelderland ziet het met argusogen aan en krijgt geen gehoor bij navigatiediensten. "Het is gewoon heel moeilijk. Wij proberen contact op te nemen. Er wordt niets gedaan met onze aanbevelingen. Dat is heel erg frustrerend", stelt gedeputeerde Klaas Ruitenberg. "Navigatiediensten gaan altijd proberen om de snelste weg te kiezen. Wij willen graag de veiligste weg en niet allerlei overlast voor de leefomgeving."
Omdat gemeenten ongewenste routes niet digitaal kunnen blokkeren, grijpen ze soms fysiek in met betonblokken en verkeersregelaars. Of er worden verkeerslichten geplaatst om routes minder aantrekkelijk te maken voor de algoritmes van navigatiediensten.
Al die maatregelen kosten geld en leiden soms tot weer nieuwe problemen, zoals agressie tegen verkeersregelaars. Provincies en gemeenten willen daarom dat navigatiediensten bij wet verplicht worden om hun aanbevelingen op te volgen.
Wethouder Zevenhuizen van Vijfheerenlanden wil dat de landelijke overheid dit oppakt. "Ik denk dat er gewoon landelijke regelgeving moet zijn die tegen die bedrijven zegt: als deze situaties aan de hand zijn, dan passen jullie algoritmes aan. Punt."
Minister gaat bellen
Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat herkent de problematiek uit zijn tijd als wethouder in Rotterdam. "Het was toen ook de frustratie die ik had. Van een gemeente nemen ze de telefoon gewoon niet op."
Volgens Karremans moet het belang van verkeersveiligheid zwaarder wegen. Hij zegt daarover in gesprek te willen gaan met de navigatiediensten. "Ik kan ze niet dwingen, maar ik ga kijken hoe ik gemeenten kan helpen. Nu ben ik minister van Infrastructuur en Waterstaat. Misschien nemen ze nu wel de telefoon op."
Sinds 2025 moeten navigatie-apps in Europa officiële wegafsluitingen en andere verkeersmaatregelen verwerken. Europa schrijft niet voor dat hun routeadvies altijd de officiële omleiding volgt of dat ze sluipverkeer moeten voorkomen. Oostenrijk heeft de Europese regels onlangs vertaald naar een eigen wet, waarmee het land sluipverkeer door dorpen tegen wil gaan. Overtredingen kunnen leiden tot een boete van 6.000 euro.
Niet tegenop te trappen: klopt de reistijd voor fietsers op Google Maps wel?
Volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is Google Maps verreweg de meest gebruikte navigatie-app in Nederland. In een reactie gaat Google, dat ook eigenaar is van navigatie-app Waze, niet in op concrete vragen over de door gemeenten en provincies ervaren overlast en problemen. Wel laat een woordvoerder in het algemeen weten dat het bedrijf de veiligheid en kwaliteit van de informatie 'uiterst serieus' neemt. "We gebruiken meerdere bronnen om de kaart bij te werken en houden rekening met een breed scala aan factoren om de beste autoroute te bieden."
Het gaat daarbij volgens de woordvoerder onder meer om informatie die lokale overheden en gebruikers melden, de grootte van de weg, de directheid van de route, geschatte reistijd en brandstofefficiëntie. "We moedigen iedereen die navigatie-apps gebruikt aan om waakzaam te blijven en goed te letten op de lokale omstandigheden en verkeersborden."
Ook TomTom is gevraagd om een reactie, maar daar is geen gehoor aan gegeven.
Verantwoording
Voor dit verhaal benaderde RTL Nieuws 44 gemeenten en 6 provincies met grote doorgaande wegen binnen hun grenzen, die filegevoelig zijn of waar recent werkzaamheden zijn geweest.
Dertig gemeenten en alle zes benaderde provincies zeggen dat zij hinder ondervinden van sluipverkeer door navigatie-apps. Negen gemeenten zeggen hier geen last van te hebben. Eén gemeente zegt wel last te hebben van sluipverkeer, maar niet te weten of navigatiediensten hierbij een rol spelen. Vier andere gemeenten reageerden niet op verzoeken van RTL Nieuws.
Naast deze wegbeheerders sprak RTL Nieuws ook met Rijkswaterstaat en andere relevante partijen, zoals de Nationale Databank Wegverkeer (NDW) die meldingen verzamelt en adresseert bij navigatiediensten. Ook met het bedrijf Tripservice is contact geweest. Zij staan als tussenpartij in contact met navigatiediensten en helpen wegbeheerders bij het nemen van maatregelen om algoritmes te beïnvloeden.