Eindelijk af van stikstofslot? Kabinetsplannen krijgen steeds meer vorm

Het kabinet werkt daarom aan de invoering van speciale zones rondom beschermde Natura 2000-gebieden in ons land. Ook wil het met een nieuwe wet per landbouwsector specifieke emissiedoelen gaan instellen en zo bovenal een pakket presenteren dat zekerheid moet bieden. Dat melden bronnen aan de politieke redactie van RTL Nieuws.

Vergunningverlening ligt stil

Voor de plannen is de afgelopen weken uitvoerig gesproken met deskundigen en de sector zelf. Ook stelde premier Jetten een speciale taskforce aan met daarin verschillende bewindslieden. Tot nu toe kwam het vooral nog tot denkrichtingen, bij de volgende ontmoeting, over zo'n twee weken, moeten volgens coalitiebronnen de politieke besluiten vallen. Daarbij staat druk op de ketel: 26 juni wil de minister zijn stikstofplannen presenteren. Er staat veel op het spel.

Doel van het kabinet is om de vergunningverlening zo snel mogelijk weer op gang te krijgen. Zeker sinds een uitspraak van de Raad van State eind 2024 ligt dat proces vrijwel stil. Bij iedere aanvraag moet eerst worden bewezen dat de benodigde stikstofruimte niet ten koste gaat van de natuur. Omdat natuurgebieden niet verder mogen verslechteren en uiteindelijk moeten herstellen, zijn vergunningen voor nieuwe projecten in de praktijk nauwelijks nog mogelijk. Dat raakt meer dan alleen landbouw, maar ook de bouw van wegen en bruggen, woningen en Defensie-terreinen.

Want voor de natuur in ons land vormt de neerslag van stikstof volgens onderzoekers de grootste bedreiging. Al zijn ook de waterkwaliteit, droogte en bijvoorbeeld de impact van recreatie belangrijke redenen waarom de natuur nu in slechte staat verkeert. Er is daarom meer nodig dan enkel stikstofreductie, benadrukken betrokkenen.

Discussie over zones niet beslecht

Omdat uit adviezen blijkt dat maatregelen direct naast Natura 2000-gebieden het meeste effect hebben, wil het kabinet rond die natuurgebieden speciale zones instellen. Dit ligt gevoelig, want wie zijn boerderij binnen zo'n zone heeft, staat vrijwel zeker een grotere opgave te wachten.

Cruciaal is daarom de breedte van de zones. Met name twee afstanden doen nog de ronde: 500 of 1000 meter. De discussie daarover is nog niet beslecht, benadrukken coalitiebronnen. Het kabinet onderzoekt ook de invoering van meerdere afstanden. Bij gebieden die het nu het zwaarst hebben, zoals de Peel of de Veluwe, zou een bredere zone van een kilometer op zijn plaats zijn. Zones rondom andere natuurgebieden kunnen dan mogelijk beperkt worden tot bijvoorbeeld 500 meter.

Buiten de zones zal uiteindelijk per sector een bepaald emissieplafond gaan gelden. De minister maakt voor de zomer allereerst de norm voor melkveehouders bekend, zo vertelt een ingewijde. De plafonds voor andere intensieve veeteelt worden later uitgewerkt.

Voor de nieuwe plafonds is ook nieuwe wetgeving nodig, die als een stok achter de deur moet gelden. Boeren krijgen wel enige tijd om aan het doel te voldoen. Vanaf 2035 worden er pas consequenties aan verbonden, met als ultiem drukmiddel het kunnen intrekken van een vergunning om te mogen boeren. Een eerder tijdspad is volgens ingewijden niet haalbaar, omdat het nog jaren duurt om een robuust systeem op te tuigen dat dient als controlemiddel.  

Inzet: lager plafond buiten zones

Het kabinet kondigde daarnaast eerder al aan dat er de komende jaren nieuwe vrijwillige uitkoopregelingen komen, ter waarde van in totaal 2,75 miljard euro. In totaal beschikt minister Van Essen de komende jaren over 20 miljard euro.

Coalitiebronnen hopen dat zo, buiten de aangewezen zones, het stikstofplafond per sector omlaag kan. Bij een technische briefing in de Tweede Kamer deze maand drongen deskundigen hier ook op aan: zorg bij natuurgebieden voor een grotere reductie, zodat elders in het land juist minder nodig is.

Nu beoogt het kabinet nog een reductiedoel van 42 tot 46 procent in 2035 voor de Nederlandse landbouw, en 50 procent voor de industrie en de mobiliteit. In de Kamer adviseerden deskundigen als hoogleraar Jan Willem Erisman een norm van zo'n 25 procent op nationaal niveau, en een hoger percentage, zo'n 60 procent, in de aangewezen zones.

Kamer aan zet

Verder kijkt het kabinet nog naar nieuwe afromingspercentages. Dat betekent dat agrarische ondernemers hun hoeveelheid dieren moeten beperken als zij hun rechten doorverkopen buiten familieverband. Nu geldt zo'n verplichte krimp enkel voor melkvee, maar in het coalitieakkoord stond al dat het kabinet dit wil uitbreiden naar in ieder geval geiten en kalveren.

Tot slot komt het kabinet volgens ingewijden voor de zomer met de eerste voorstellen voor grondgebondenheid. Zo'n norm moet ervoor zorgen dat boeren zoveel mogelijk van hun eigen bedrijf halen: dat geproduceerde mest op het eigen land kan worden uitgereden tot de productie van voer voor vee. Maar zo’n 'gesloten kringloop' vraagt nog veel politieke keuzes.

Omdat veel van de plannen van het minderheidskabinet volgens ingewijden via wetgeving zal lopen, krijgt de Kamer hierin een grote rol. Voor elk wetsvoorstel moet tenslotte eerst voldoende steun zijn gevonden.

Kan gras van zo'n zes meter hoog helpen bij het stikstofprobleem? Mammoetgras wordt het genoemd, en het voorkomt stikstofuitstoot en neemt CO2 op. Boer Koos ruilde zijn koeien al in: