Stikstofaanpak kabinet: koeiennorm en stevige maatregelen in zones rond 100 natuurgebieden
Die kabinetsplannen zijn zojuist bekendgemaakt door verantwoordelijk minister van Landbouw Jaimi van Essen (D66). Aan de maatregelen gingen de afgelopen tijd intensieve onderhandelingen met onder meer boerenorganisaties vooraf.
Het kabinet heeft voor de aanpak - met het beoogde doel van 42 tot 46 procent minder stikstofneerslag in 2035 ten opzichte van 2019 - 20 miljard euro gereserveerd.
Eerder was al uitgelekt dat het kabinet rond zo'n 100 stikstofgevoelige natuurgebieden speciale zones wil invoeren, waarin vooral boeren stevige maatregelen kunnen verwachten. In die zones zal de stikstofuitstoot fors omlaag moeten, met 20 procent extra, bijvoorbeeld door boerenbedrijven te veranderen, verplaatsen of laten verdwijnen.
Het kabinet komt met twee zone-breedtes. Rondom de meeste natuurgebieden, ongeveer 85, komt een zone van 500 meter. Daarnaast komen bij de allerslechtste gebieden, zo'n 15, zones van een kilometer. Het gaat onder andere om de Peel tussen Limburg en Noord-Brabant.
Hier liggen die zones
Het kabinet stelt in totaal vijftien bufferzones van een kilometer in rondom kwetsbare natuur: zes daarvan liggen in de provincie Noord-Brabant en drie in de provincie Drenthe. In Overijssel komen er twee zones van een kilometer, net zoals in Limburg.
In Noord-Brabant gaat het onder meer om verschillende stroken in De Peel en bij de Loonse en Drunense Duinen. In Drenthe komen bredere zones bij het Dwingelderveld, de Drentsch-Friese Wold en de Drentsche Aa.
Ook voor de Nieuwkoopse Plassen & De Haeck in de provincies Zuid-Holland en Utrecht wordt een bufferzone van 1000 meter ingevoerd. Dezelfde maatregel komt er in Noord-Holland voor het Natura 2000-gebied Ilperveld, Varkensland, Oostzanerveld en Twiske. Dat is een laagveencomplex ten noorden van Amsterdam. In Limburg gaat het om De Maasduinen en de Weerter- en Budelerbergen & Ringselven.
Rond de meeste andere natuurgebieden gelden zones van een halve kilometer. Voor de Veluwe geldt een aparte aanpak, die is gemaakt door de provincie Gelderland.
Stikstofpakket kabinet krijgt steeds meer vorm: strenge zones voor boeren bij 100 natuurgebieden
De aangewezen zones zijn belangrijke pilaren onder het grote stikstofpakket. Hiermee moet de staat van de natuur verbeteren, om ook na jaren van stilstand vergunningverlening weer op gang te krijgen.
In totaal telt Nederland ruim 160 Natura 2000-gebieden, waarvan zo'n 130 gebieden als stikstofgevoelig zijn bestempeld. Er komt dus niet overal een zone. Voor overige gebieden krijgen provincies de vrije hand om met plannen voor natuurherstel te komen.
Koeiennorm
Ook komt er een koeiennorm die bepaalt dat boeren maximaal 2,6 koe per hectare mogen houden. Om aan die norm te voldoen kunnen boeren wel samenwerken met collega's binnen een straal van 25 kilometer. De norm betekent dat sommige boeren minder koeien zullen moeten gaan houden.
Kabinetsvoornemen: provincies bij succesvolle stikstofaanpak eerder van slot
Dit geldt vooral voor veehouders in het zuiden en oosten van het land, die vaker meer koeien houden of minder land hebben. In 2025 hielden melkveeboeren in heel Nederland gemiddeld 2,25 koeien per hectare.
De norm moet helpen richting een grondgebonden melkveehouderij. Daarbij blijft de afvoer van mest beperkt tot het eigen erf, of in de buurt bij bijvoorbeeld een bevriende akkerbouwer.
Emissieplafonds
Ook komt er een emissieplafond voor melkveehouders. Op termijn komen er ook plafonds voor de andere intensieve veeteelt, die worden later uitgewerkt.
Dat zal wettelijk moeten worden geregeld, waardoor het stikstofpakket juridisch houdbaar moet zijn. Benadrukt wordt dat natuurvergunningen die nodig zijn voor bouwprojecten, moeten standhouden bij de rechter. Als stok achter de deur kan er in 2035, in het uiterste geval worden gekort op fosfaatrechten.
Provincies kunnen in de aanpak van de stikstofcrisis mogelijk sneller van het slot dan andere, door waar dat kan de rekenkundige ondergrens te verhogen. Provincies die succesvol zijn in hun aanpak kunnen zo eerder vergunningen afgeven dan plekken waar plannen voor de natuur nog achterblijven.
'Grote ambities van kabinet, maar of het lukt is maar de vraag'
"Met het gepresenteerde stikstofpakket wil het kabinet een grote ambitie waarmaken: Nederland na jaren van stilstand weer van het slot krijgen. Of dat lukt, is spannend", zegt politiek verslaggever Pieter Munnik. "D66, VVD en CDA hebben samen immers maar 66 zetels. In de Tweede Kamer wil premier Jetten voor het pakket steun vinden van minimaal 100 zetels, maar partijen als PRO en JA21 zitten qua stikstof niet op een lijn. Ook blijft spannend hoe het pakket valt in de provincies, en bij boeren en natuurorganisaties. De afgelopen maanden heeft landbouwminister Van Essen veel tijd geïnvesteerd in breed overleg, maar uiteindelijk hakt het kabinet de knopen door. Dat is koorddansen geweest, de komende tijd moet blijken in hoeverre de plannen overeind blijven."
