PBL: stikstofpakket grenst aan haalbare, gedwongen krimp voorlopig nodig

De stikstofplannen van D66, VVD en CDA zijn volgens onderzoekers van het PBL een ‘grote stap’ naar natuurherstel. Het minderheidskabinet wil met steun van de Kamer hiermee Nederland na ruim zeven jaar crisis eindelijk van het stikstofslot halen. Om vergunningverlening voor boeren en de woningbouw weer op gang te trekken is immers cruciaal dat de staat van de natuur verbetert.

Toch zullen niet alle natuurgebieden voldoende herstellen, stelt het PBL. Dat komt doordat naast stikstof ook andere factoren, zoals droogte, een rol spelen. Daardoor zal vergunningverlening ook in de toekomst niet overal mogelijk zijn. Wel zegt PBL-directeur Marko Hekkert: "Met het nieuwe stikstofpakket bewegen we in ieder geval zeer sterk de goede kant op".

Ingrijpende maatregelen 

Rond honderd natuurgebieden wil het kabinet speciale zones inrichten waarin de stikstofuitstoot fors omlaag moet. Melkveehouders mogen in de toekomst maximaal 2,6 koeien per hectare houden en als de uitstoot onvoldoende daalt, kan de staat in 2035 kiezen voor een generieke korting, oftewel gedwongen krimp van de veestapel. 

Om boeren te ondersteunen is voor het pakket wel 20 miljard euro beschikbaar. Zie hieronder hoe landbouwminister Jaimi van Essen (D66) dat eind juni toelichtte:

Uit de analyse van het PBL blijkt dat het stikstofdoel van 2035, waarbij de landbouwsector 42 tot 46 procent minder stikstof moet uitstoten vergeleken met 2019, 'binnen bereik' komt.

Gedwongen krimp

Voor het overgrote deel lukt die reductie dankzij maatregelen zoals de nieuwe zones en vrijwillige uitkoopregelingen, maar volgens het PBL is ook een generieke, gedwongen krimp nodig. Het gaat om zo'n 5 tot 10 procent van de rechten die boeren hebben. Dat ligt politiek zeer gevoelig en is slecht nieuws voor boeren die zich toch al veel zorgen maken over hun toekomst.

Het kabinet noemt gedwongen krimp een 'ultieme remedie' als in 2035 andere maatregelen onvoldoende vooruitgang hebben geboekt.

Vrees voor investeren

"Iedereen wil dat graag voorkomen", zegt ook Hekkert. "En met wat er nog op de plank ligt lijkt het ook wel mogelijk te zijn om daar gezamenlijk goed uit te komen." Zo ziet het PBL nog potentie in maatregelen die boeren kunnen nemen als zij mest op land uitrijden of hun koeien in de weide houden, al 'liggen die niet zomaar voor het oprapen', aldus de onderzoekers. 

Het PBL waarschuwt ook voor een mogelijk onbedoeld bijeffect van de dreigende gedwongen krimp. Boeren durven mogelijk niet langer te investeren in duurzame technieken, als zij vrezen dat zij op termijn toch dieren moeten wegdoen of helemaal moeten stoppen met hun bedrijf.

Ook de voorgestelde koeiennorm zal volgens het PBL een grote impact hebben. Op dit moment heeft een kwart van alle melkveehouders meer dieren dan in de toekomst zou zijn toegestaan. 

Om te voorkomen dat zij dieren moeten inleveren, kunnen boeren meer landbouwgrond aanschaffen of samenwerkingen aangaan met nabijgelegen akkerbouwers, die de mest op het land kunnen gebruiken. De druk op de grondmarkt zal zo toenemen, stelt het PBL. Bovendien is het voor boeren 'zeer kostbaar'. Zeker in delen van Brabant en het Hof van Twente gaat dat volgens het PBL 'knellen'.

Historische omvang

Het hele pakket valt of staat volgens het PBL bij de uitvoering en de inzet van zowel boeren als de overheid. Het is een operatie 'van historische omvang', met nieuwe wet- en regelgeving. De komende maanden wil het minderheidskabinet de voorstellen een voor een naar de Tweede Kamer sturen. Voor de plannen lijkt daar een meerderheid te zijn dankzij de toegezegde steun van PRO en andere linkse partijen.

Hoe de stikstofcrisis ontstond en hoe het kabinet de problemen wil oplossen zie je in onderstaande video: