Avondje chips op de bank? Waarom het zelden bij één handje blijft

Veel calorieën, weinig voedingswaarde

Chips bestaat uit snelle koolhydraten, veel zout en een hoog vetgehalte, vaak aangevuld met smaakversterkers en andere toevoegingen. Het valt daarmee onder de categorie ultra bewerkte voeding: producten die industrieel zijn samengesteld met ingrediënten die je thuis in je keuken nooit zou gebruiken, zoals smaakversterkers, kleurstoffen, bindmiddelen en geraffineerde suikers. 

Juist die samenstelling maakt chips verraderlijk, vertelt diëtist Coco Brocades. "Chips levert veel calorieën, maar nauwelijks voedingsstoffen zoals vezels, vitamines en mineralen. Daardoor verzadigt het slecht en eet je er vaak ongemerkt meer van," legt ze uit. Daarnaast bevat chips veel zout. "Een langdurig hoge zoutinname kan bijdragen aan een verhoogde bloeddruk, wat weer risico’s met zich meebrengt voor hart en bloedvaten."

Hoewel je lichaam de energie uit chips wel opneemt, heeft het er volgens Brocades weinig aan. "Het voedt je niet, waardoor je snel weer trek krijgt en cravings ontstaan." Dat is dan ook precies de reden waarom het zelden bij één handje chips blijft.

Invloed van verzadigde vetten

Chips bevat voornamelijk ongezonde vetten, die bij een hoge en langdurige inname het LDL-cholesterol kunnen verhogen. "LDL staat bekend als het 'slechte' cholesterol, omdat het cholesterol naar de weefsels en bloedvaten vervoert", licht diëtist Coco Brocades toe. "Bij een te hoog LDL-gehalte kan cholesterol zich ophopen in de vaatwand. Dat bevordert aderverkalking en vergroot het risico op hart- en vaatziekten."

Daarnaast kunnen deze vetten en het toegevoegde zout en suiker de balans tussen 'goede' en 'slechte' bacteriën in de darmen verstoren. Dat kan leiden tot klachten zoals een opgeblazen gevoel, winderigheid of diarree en mogelijk bijdragen aan ontstekingen.

Daartegenover staat het HDL-cholesterol, het zogenoemde 'goede' cholesterol. "HDL werkt als een opruimdienst: het haalt overtollig cholesterol uit de bloedvaten en brengt dit terug naar de lever, waar het wordt afgebroken", legt Brocades uit. Gezonde, onverzadigde vetten - zoals die in noten, vette vis en olijfolie - ondersteunen het HDL-cholesterol en dragen zo bij aan een gezondere vetbalans.

Gezonde relatie met voeding

Toch kunnen we ook goed nieuws delen: Brocades vertelt dat het effect van chips en bewerkte voeding namelijk vooral zit in de lange termijn. "Af en toe een bakje chips eten heeft geen directe gevolgen voor je gezondheid", zegt ze. "Sterker nog, het kan zelfs helpen om je relatie met voeding gezond te houden." 

Gezondheidsproblemen ontstaan pas wanneer chips en andere ultra bewerkte producten structureel een groot deel van het dagelijkse eetpatroon innemen en je maaltijden vervangen. "Een eetpatroon dat vooral bestaat uit chips, koek of kant-en-klaarmaaltijden zorgt voor snelle schommelingen in de bloedsuikerspiegel", legt Brocades uit. "Je ziet dan een snelle stijging, gevolgd door een scherpe daling. Daardoor krijg je sneller opnieuw trek en ga je vaker snaaien."

Het gevolg is dat je al snel meer calorieën binnenkrijgt dan je verbrandt. Op de lange termijn kan dat leiden tot gewichtstoename en overgewicht, wat het risico op een hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en type 2-diabetes vergroot.

Je lichaam betaalt de prijs

En dat is een groot probleem in ons land. Want uit cijfers van het RIVM blijkt dat inmiddels meer dan de helft van de Nederlandse volwassenen overgewicht heeft. Overgewicht en een langdurig ongezond voedingspatroon met veel verzadigd vet, zout en calorieën kunnen grote gevolgen hebben voor hart en bloedvaten. "Zo kan het bijdragen aan een verhoogd cholesterol, aderverkalking en vernauwde of zelfs 'dichtgeslibde' bloedvaten", waarschuwt diëtist Coco Brocades. "Deze factoren vergroten het risico op een hartinfarct of beroerte."

Ook het risico op kanker wordt in verband gebracht met ultra bewerkte voeding. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds stelt dat mensen die minder ultra bewerkte producten - zoals chips, koek en ijs - eten en deze vaker vervangen door onbewerkte voeding zoals groente, fruit, noten en zaden, een kleinere kans hebben op bepaalde vormen van kanker.

Overgewicht en diabetes

Het hebben van overgewicht verhoogt aanzienlijk de kans op type 2-diabetes. Bij deze aandoening reageren de cellen in het lichaam minder goed op insuline, waardoor suiker in het bloed blijft circuleren en de bloedsuikerspiegel langdurig te hoog blijft. 

"En dat gaat niet zonder risico's", zegt Brocades. Bij langdurig verhoogde bloedsuikers, zoals bij slecht gereguleerde diabetes, kunnen kleine bloedvaten beschadigd raken. "Dit kan leiden tot complicaties zoals schade aan het hart, de bloedvaten en de nieren, verminderd zicht door aantasting van het netvlies en - in ernstige gevallen - een slechte doorbloeding van de voeten."

Door die verminderde doorbloeding genezen wondjes slecht, raken ze sneller ontstoken en blijven ze soms onopgemerkt. Zonder tijdige behandeling kan dit in uitzonderlijke gevallen leiden tot het afsterven van weefsel en zelfs amputatie. Brocades benadrukt daarbij: "Je hoeft nu niet ineens nooit meer chips te eten. Deze gezondheidsproblemen ontstaan niet door één product, maar door jarenlang structureel te veel energie en suiker binnen te krijgen en te weinig voedzame voeding te eten." Ernstige complicaties komen bovendien vooral voor bij mensen met langdurige, onbehandelde diabetes en ernstig overgewicht.

Chips is niet je vijand

Betekent dit dat chips een echte boosdoener voor je gezondheid is? Volgens Brocades is dat zeker niet het geval. "Chips is niet je vijand", zegt ze. "Een bakje chips kan prima passen binnen een gevarieerd voedingspatroon en ik moedig het ook zeker aan om te blijven eten wat je lekker vindt." Juist die ruimte is belangrijk voor een gezonde relatie met eten, benadrukt de diëtiste. "Zolang het een extraatje blijft en geen dagelijkse gewoonte, hoef je je er niet schuldig over te voelen."

De kern volgens haar zit hem in balans. "Gezondheid draait niet om perfect eten, maar om wat je dag in, dag uit doet en eet. En dat ene avondje op de bank met chips? Dat gaat er echt niet voor zorgen dat je voet geamputeerd moet worden. Als je lichaam de rest van de tijd krijgt wat het nodig heeft, past chips prima in een gezond en gevarieerd eetpatroon", aldus Brocades