Zwemmen na een flinke regenbui? Dan zwem je soms in (verdund) rioolwater

Afgelopen weekend viel op sommige plekken in Nederland zoveel regen, dat rioolwater in rivieren, beken en plassen terechtkwam. Daarom geldt op verschillende plekken, onder meer in Amsterdam, Amstelveen en een deel van Utrecht, een negatief zwemadvies in open water tot en met woensdag 1 juli.

Hoe groot is de kans dat je eigenlijk in verdund rioolwater zwemt, en hoe komt dat? Om dat uit te leggen, beginnen we bij het begin: het toiletbezoek. In het grootste deel van Nederland gaat je ontlasting via de riolering onder de grond naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie. Bij een flinke regenbui komt ook veel regenwater in dat systeem terecht. Meestal is dat geen probleem, maar bij extreem weer kan het riool de hoeveelheid water soms niet meer aan.

Floris Boogaard, onderzoeker bij Deltares, legt uit wat er gebeurt. "In Nederland hebben we veel gemengde riolen. Afvalwater en regenwater wordt dan in één buis naar de zuivering gebracht."

Zo'n systeem kan een normale regenbui prima aan, vaak zo'n 10 tot 20 millimeter. Maar afgelopen weekend viel lokaal op sommige plekken wel zo'n 60 millimeter.

"Dan moet het water ergens heen. Je wilt niet dat het op straat blijft. Dus dan gaat het naar het oppervlaktewater, naar grachten en rivieren. Dat zijn waterlichamen waar mensen dus op niet formele plekken zwemmen, vandaar dat het vaak wordt afgeraden."

Oude binnensteden 

Volgens Boogaard ligt het risico vooral in oude binnensteden, waar vooral vaak gemengde rioolstelsels liggen. "Mensen springen gewoon ergens in het water, ze weten niet of er een riooloverstort zit." En juist op dat soort informele zwemplekken wordt de waterkwaliteit meestal niet gecontroleerd.

Een riooloverstort is een soort noodvoorziening in het riool, waarbij rioolwater wordt afgevoerd naar het oppervlaktewater. Dat kan ook fecaliën bevatten, en bacteriën die in poep zitten. "Daar kun je echt ziek van worden."

Dat betekent niet dat je na iedere regenbui ineens in rioolwater zwemt. Het hangt volgens Boogaard af van de omstandigheden en ook van de plek waar je zwemt. 

In rivieren en beken stroomt het water sneller door en wordt het sneller ververst. In grachten en kanalen in oude binnensteden kan vervuild water juist wat langer blijven hangen.   

Slechte waterkwaliteit

Hoewel Nederland onderaan de ranking van Europese landen staat met de waterkwaliteit, gaan we volgens de deskundige wel steeds beter met rioolwater om. Vroeger werd zo'n riooloverstort veel vaker gebruikt. "We hebben sindsdien riolen vergroot en grote ondergrondse bassins gebouwd."

Dat zo'n riooloverstort ooit overbodig zal zijn, is ondenkbaar – alleen al vanwege de weersextremen door klimaatverandering. "In de toekomst worden die buien extremer. Dat gaat niet zomaar weg."

Meer risico's 

Rioolwater is volgens Boogaard maar één van de risico's van zwemmen in buitenwater. "Toen ik klein was, ben ik ooit een keer op een fiets gesprongen. Toen had ik opeens een tandwiel in mijn voet." 

Ook blauwalg, de waterkwaliteit in bredere zin en verdrinkingsgevaar spelen volgens hem een rol. Zelf kiest hij daarom het liefst voor officiële zwemplekken. "Daar staan waarschuwingsborden en wordt ook gemonitord."

Toch zwemt ook hij weleens op niet-officiële zwemplekken. De onderzoeker raadt zwemmen in buitenwater dan ook niet per se af, hij vindt het vooral  belangrijk dat er meer bewustwording is. "Dat mensen zich realiseren dat zwemmen in buitenwater niet zonder risico's is."  

Daarnaast benadrukt hij dat het je het water natuurlijk niet moet drinken en moet zorgen dat je het niet binnenkrijgt. Zelf zegt hij daarover: "Als ik zwem, komt er geen druppel binnen." 

Advies

Een woordvoerder van de Unie van Waterschappen adviseert als instantie wel alleen te zwemmen op officiële zwemlocaties. Die worden geregeld gecontroleerd op de waterkwaliteit. Op de site zwemwater.nl kun je zien waar je veilig kunt zwemmen en of er waarschuwingen gelden.