Meer overlast door muizen, die moeilijk te bestrijden zijn: vooral steden zijn walhalla

Lukt het met een balpen door een gaatje heen te steken? Dan kan een muis zich er waarschijnlijk ook doorheen wurmen. Dat is grofweg hoe weinig ruimte het knaagdier nodig heeft, vertelt dierwetenschapper Maite van Gerwen, gespecialiseerd in plaagdierbestrijding.

Zo wurmen de dieren zich ook restaurants, supermarkten en bakkerijen in. Een recordaantal zaken moest vorig jaar dicht vanwege 'ernstige risico’s voor de volksgezondheid', meldde de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit onlangs. In 2024 waren dat er 57 spoedsluitingen, in 2025 waren het er 75. De meeste vanwege muizen. 

Dat er op meer plekken muizen rondlopen, merken ook de mensen die dagelijks helpen om de dieren te bestrijden. Cijfers zijn er niet, 'maar de plaagdruk van zowel muizen als ratten neemt toe', zegt Jan Verschoor van de Brancheorganisatie voor Plaagdierbeheersing. 

Oude huizen

Vooral steden zijn volgens hem een walhalla. In oude binnensteden is van alles te vinden: eten en genoeg warme plekken om te schuilen. Via woningen en de riolering kunnen ze zich bovendien makkelijk verplaatsen. 

"Het is niet gek dat mensen daar zelf niet altijd iets aan willen of kunnen doen", zegt Verschoor. "Je hebt bijvoorbeeld niet in de hand hoe het afvalbeleid in je buurt is geregeld of wat je buren doen om overlast te voorkomen. En als ondernemer ben je bijvoorbeeld ook afhankelijk van de beheerder van het winkelcentrum en de bereidheid van andere ondernemers om samen te werken." 

Hoeveel 'huismuizen' er in Nederland rondlopen, weten we eigenlijk niet. Het lastige is dat er geen centraal meldpunt is, zegt Aron Kuiper van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen. "Dat er in de horeca meer worden gezien, kan er ook mee te maken hebben dat de hygiëne is verslechterd of dat er strenger wordt gehandhaafd." 

In tegenstelling tot ratten worden muizen toch gezien als een probleem van mensen zelf, niet van de overheid, zegt dierwetenschapper Van Gerwen. Er zijn wel bouwkundige eisen om muizen buiten te houden. Zo mogen er aan de buitenkant geen openingen groter dan een centimeter zitten waar muizen doorheen kunnen. "Het vervelende is dat die eis eigenlijk iets te ruim is. Muizen kunnen zich vaak al door zo’n opening wurmen."

Meeste gif mag niet meer

Lange tijd was muizengif een voor de hand liggende oplossing. Maar sinds 2023 mogen particulieren gif met rodenticiden niet meer gebruiken. Daar zijn allerlei redenen voor: het gif is schadelijk voor het milieu en ook andere dieren, zoals egels en vogels, kunnen het gif binnenkrijgen. Daarnaast kunnen muizen ongevoelig worden voor bepaalde soorten gif, waardoor bestrijding minder effectief wordt. 

Het betekent niet dat er geen gif meer gebruikt wordt. 696 keer bestelden Nederlanders vorig jaar rodenticiden bij Belgische webshops die in Nederland niet zijn toegelaten, meldde de Inspectie Leefomgeving en Transport. 

Een versoepeling voor de gifregels in ons land heeft weinig zin, zegt Kuiper van KAD. "Je kunt muizen doodmaken, maar volgende week lopen er weer gewoon andere over tafel." 

Wie eenmaal een muis door de keuken ziet schieten, wil er natuurlijk zo snel mogelijk vanaf. Dierwetenschapper Van Gerwen begrijpt die paniek. "Goed schoonmaken, regelmatig stofzuigen en een muizenklem gebruiken kan in sommige gevallen helpen."

Gaten opvullen

Maar met alleen een klem ben je er niet. Mensen onderschatten volgens Van Gerwen hoeveel kleine openingen een woning heeft. Bij een nieuwe keuken of de aanleg van internet worden gaten voor leidingen en kabels bijvoorbeeld niet altijd goed afgesloten. Hetzelfde geldt voor een warmtepomp. Ook achter plinten en keukenkastjes kunnen muizen zich makkelijk verschuilen.

Als je een muizenplaag ondanks preventieve maatregelen maar niet in bedwang krijgt, kun je professionele bestrijders inschakelen. Die kijken ook eerst of er niet toch kieren en gaten over het hoofd zijn gezien, of andere maatregelen kunnen worden genomen. Als laatste redmiddel kunnen ze nog bepaalde soorten gif inzetten. Maar dat is aan strenge regels verbonden. 

Bron aanpakken

"Het plaatselijk wat vaker mogen gebruiken van gif zou wel een beetje kunnen helpen", zegt Verschoor van de NVPB. "In Amsterdam kan je dan bijvoorbeeld in specifieke probleembuurten met de gemeente een plan van aanpak maken, waarbij je ook bestrijdingsmiddelen gebruikt. Maar dit heeft geen zin als je niet de bron aanpakt en de leefomgeving onaantrekkelijk maakt voor de muis en rat. Anders ben je snel terug bij af."