Rusland in hemd gezet: betaalt half miljoen voor moord die nooit werd uitgevoerd

"Ik feliciteer u met uw terugkeer naar het leven", zegt de baas van de militaire inlichtingendienst HUR tegen Kapoestin, een Russische commandant die voor het Oekraïense leger vecht.

Op 27 december berichtte het Russische Vrijwilligerskorps, de eenheid van Kapoestin, dat hun leider was omgekomen. "Denis was onverschrokken en eerlijk. Hij kwam om tijdens een gevechtsmissie, als een man", schreef de eenheid. Ook in Russische media werd het nieuws overgenomen.

Enkele honderden Russen vechten mee aan de Oekraïense kant, in verschillende legereenheden. In de onderstaande video zie je een van deze groepen, het Siberië-bataljon:

"De dood van Kapoestin is echt overtuigend gebracht", zegt Peter Schrijver, onderzoeker aan de Nederlandse Defensie Academie. “Het was wereldnieuws dat hij was omgekomen bij een droneaanval."

Het bleek een stunt van de HUR. Het is onduidelijk of de 'moordenaar' van Kapoestin voor Oekraïne werkte, of dat die door de Oekraïense inlichtingendiensten werd gepakt en vervolgens gebruikt.

De Russische inlichtingendienst had een beloning uitgeloofd van een half miljoen dollar (426.000 euro) voor wie Kapoestin zou doden. Die geldbeloning is nu in handen van de HUR.

"Ik ben blij dat het geld dat was uitgetrokken voor uw moord, is gebruikt om onze strijd te ondersteunen", zegt de baas van de inlichtingendienst.

De dienst nam een video op waarin te zien is hoe een drone insloeg op het busje waar Kapoestin in zou zitten. Het 'bewijsmateriaal', hieronder te zien, stuurde de 'moordenaar' van Kapoestin naar Rusland.

"Dit past binnen de aanpak van de Oekraïense inlichtingendiensten", legt Schrijver uit. "Geheimhouding wordt soms opgeofferd ten faveure van publiciteit."

"Ik zie het vooral als een inlichtingenstunt, en ook wel als psychologische plagerij van Oekraïne", zegt Koen Aartsma, inlichtingenexpert van het Instituut Clingendael.

“Er kunnen mogelijk ook consequenties aan zitten voor hoe de Russen hun operaties uitvoeren", gaat Aartsma verder. “Want als je een beloning op iemands hoofd plaatst, hoe verifieer je dat diegene is omgebracht? Maar de Russen zijn ook wel bereid om te accepteren dat een operatie soms fout gaat. En het gaat vaak genoeg goed."

Zo werd afgelopen zomer een hooggeplaatste Oekraïense inlichtingenofficier vermoord in Kyiv.

Dat de HUR zulke stunts uitvoert, heeft deels te maken met het profiel van Kyrylo Boedanov, de baas van de militaire inlichtingendienst HUR, vertelt Schrijver.

"Luitenant-generaal Boedanov is met 39 jaar een relatief jonge leider. Hij heeft een goed gevoel voor sociale media, en ook met name: hoe zetten we Russen voor schut? Hij laat met zo'n stunt zien dat Oekraïne zeker niet kansloos is."

Boedanov werd vanmiddag benoemd tot de stafchef van president Zelensky, en wordt daarmee een van de belangrijkste politiek leiders van Oekraïne. De benoeming staat los van de operatie rondom Kapoestin.

Een Russische rechtbank veroordeelde Kapoestin in 2024 bij verstek tot een levenslange gevangenisstraf, omdat hij in 2023 een aanval organiseerde op de Russische regio Brjansk, net over de grens met Oekraïne.

Soldaten van het Russische Vrijwilligerskorps vielen Rusland destijds aan vanuit Oekraïne, en stookten onrust in de grensregio door enkele dorpjes te veroveren. "Ze hebben gevoeld hoe weerloos ze zijn", zei Nikitin destijds. "We renden rond en werkten in een grensgebied dat onder de strengste bescherming zou moeten staan."

"Overlopers en verraders zijn echt duidelijke doelen in een oorlog", zegt Aartsma. "Kapoestin is een Rus met extreemrechts gedachtegoed, die vanuit Russisch perspectief voor de foute zaak kiest. Zulke mensen wil Moskou graag raken."

Kapoestin is een omstreden figuur, zowel in Rusland als in Oekraïne en Europa. Hij woonde voorheen in Duitsland, waar hij zeer actief was binnen rechtsextremistische neonazistische groepen. De commandant heeft sinds 2019 een inreisverbod voor het Europese Schengengebied.

Nadat Rusland in 2022 een invasie begon tegen Oekraïne, zette Kapoestin zijn eigen militaire groep op om Oekraïne te helpen. In het Russische Vrijwilligersbataljon vechten enkele honderden Russen mee aan Oekraïense zijde. Zeker een deel van hen heeft net als Kapoestin extreemrechtse denkbeelden.

De meeste analisten zien dat het Russische Vrijwilligersbataljon weinig militaire waarde heeft. "Het is voornamelijk een extreemrechtse groep van neonazistische ballingen die aanvallen uitvoeren op Russisch gebied", zegt analist Michael Colborne tegen The New York Times. Ze zijn volgens hem 'veel meer bezig met het maken van content voor sociale media dan met iets anders'.

Het is niet de eerste keer dat de Oekraïense geheime diensten een soortgelijke stunt uitvoeren. In 2018 leek de Russische journalist Arkady Babtsjenko te zijn doodgeschoten in zijn huis in Kyiv, maar een dag later verscheen hij op een persconferentie.

De journalist was een jaar daarvoor naar Oekraïne uitgeweken omdat hij te veel kritiek had op de Russische overheid. Door de stunt wist Oekraïne de huurmoordenaars te pakken die in opdracht van Moskou een aanslag op Babtsjenko hadden voorbereid.