Nieuwe landbouwminister staat een zware stikstofklus te wachten: 'Zijn we nog in beeld?'

Bijna zeven jaar na de uitspraak van de Raad van State over het toenmalige stikstofbeleid, wachten nog ruim 2000 boeren op een vergunning om te kunnen boeren. 

Het gaat om de zogeheten PAS-melders: boeren die na de stikstofuitspraak van de ene op de andere dag buiten hun schuld illegaal bezig waren. Zij hoefden tot die uitspraak geen vergunning te hebben, maar daarna ineens wel. Op dit moment worden zij gedoogd: de overheid laat hen met rust, terwijl ze eigenlijk de regels overtreden. Dat zorgt al jaren voor veel onzekerheid. 

Stikstofruimte gezocht

Om hen te legaliseren is stikstofruimte nodig. Dat kan bijvoorbeeld doordat een andere boer stopt. Het liefst in de buurt van hun bedrijf. 

Dat is nog niet de enige voorwaarde. De vrijgekomen stikstofruimte mag alleen voor het legaliseren van een PAS-melder gebruikt worden als deze niet nodig is voor natuurherstel. Aangezien de hele stikstofproblematiek daarom draait, is het niet zo verwonderlijk dat het helpen van de PAS-melders moeizaam gaat.

2557 boeren

Wat heet moeizaam. Er zijn 2557 boeren die een verzoek hebben ingediend voor een vergunning. Ruim de helft van die groep (1364) voldoet aan de eisen die gelden voor het krijgen van een vergunning, laat het ministerie van Landbouw (LVVN) weten. Voor nog eens een kleine 800 boeren wordt gekeken of zij ook in aanmerking komen voor een vergunning.

Daarbij maakt het ministerie onder meer gebruik van veertien zaakwaarnemers: adviseurs die op verzoek van PAS-melders mee kunnen kijken naar mogelijke oplossingen. Hoeveel mensen er in totaal op het ministerie bezig zijn met de PAS-problematiek kon het ministerie niet direct zeggen. Verder is er grofweg 250 miljoen euro beschikbaar om PAS-melders te helpen en eventuele schade te vergoeden.

Het kan dus zijn dat er nog voor zo'n 2160 boeren stikstofruimte gevonden moet worden, of naar een andere oplossing worden gezocht. Als dit in hetzelfde tempo gaat als waarin het de afgelopen jaren ging, is er weinig hoop voor de boeren. In totaal zijn er 14 boeren geholpen, volgens de meest actuele cijfers die het ministerie heeft.

Dat zijn er niet veel, reageert Merel Straathof. Zij is bestuurder bij Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK), dat opkomt voor de belangen van jonge boeren. "Als het eenvoudig was, dan hadden we het al wel opgelost. Dat is helaas niet zo", zegt Straathof die zich voor NAJK bezighoudt met het stikstofdossier. "Het is een complexe opgave."

"Zijn we nog in beeld", vraagt melkveehouder Erwin Wunnekink zich hardop af. "Kijk het is nu 2026. Ik ben zeven jaar verder. Ik kan niks." Zijn 27-jarige zoon zou de boerderij in het Gelderse Haarlo met zo'n 160 melkkoeien best over willen nemen, maar niet in de huidige situatie. "Je kan niet een overname regelen als je nog steeds niet weet wat er komt."

Drie jaar uitstel

De moraal onder PAS-melders is flink op de proef gesteld in de afgelopen jaren, ook onder BBB-minister Wiersma. Een van de weinige zaken die zij voor elkaar kreeg, is dat er nog eens drie jaar langer niet gehandhaafd zal worden. Een schrale troost. "Ik ben heel eerlijk, mijn zoon is 27", zegt Wunnekink. "De komende drie, vier jaar gaan we kijken hoe het loopt. En als het beleid dan nog zo is als nu, dan gaat er een bord in de tuin."

Dat gevoel geldt voor meer PAS-melders, vertelt Straathof. "Ondernemers die de vergunning niet hebben, kunnen zich niet door ontwikkelen. Die bedrijven staan al zeven jaar stil. Daar komt nog drie jaar bij", zegt zij. "Een gigantische hap uit je ondernemerschap. Je komt dan op een punt of je na tien jaar stilstand nog die inhaalslag wil en kunt maken."

Voorzichtig optimisme over nieuwe minister

Wunnekink beaamt dat gevoel. "Als ik hem (zijn zoon, red.) een toekomst wil geven, moet je toch denken: 'Wat doe ik hem aan?'" Als er niks in het beleid verandert, wordt het lastig. "We hebben perspectief nodig."

"Er staan voldoende haakjes in het regeerprogramma", is Straathof optimistisch. "Maar dat hebben boeren al vaker gehoord. Je komt dan ook op een punt waar je je afvraagt: 'Moet ik het nog wel geloven?'."

'Enorme job te doen'

"D66 heeft geen hele goede reputatie", zegt Wunnekink afwachtend. Hij geeft beoogd minister Jaimi van Essen wel een kans. "Zijn houding is goed (...) maar hij heeft een enorme job te doen." Hij weet nu al dat hij het er niet altijd mee eens zal zijn. "Maar als het een bijdrage levert aan het oplossen van de problematiek…"

"Met een beetje medemenselijkheid deze opgave samen aangaan", geeft Straathof Van Essen als advies mee. Er is al contact geweest met hem, vertelt zij. "Wat voor ons van belang is: samenwerken. Je kunt alles opschrijven in een wet, maar mensen maken de wereld. Als zij er niet in geloven, gaat het niet vliegen", voorspelt zij.

Niet aan dovemans oren

Dat advies lijkt niet aan dovemans oren gericht. "Er staat echt wat te gebeuren, maar het belangrijkste is dat je dat in contact met de sector doet, in contact met natuurpartijen en in contact met het landelijk gebied", zei de beoogd minister na zijn gesprek met formateur Rob Jetten vanmiddag.

"We weten wat ons te doen staat. Het is tijd om Nederland van het slot af te halen."

In RTL Tonight werd ook al even voorbeschouwd op het ministerschap van Van Essen.