Tropenrooster? Dat is niet voor ieder beroep geschikt
Bedrijven nemen vooral maatregelen op het gebied van persoonlijke bescherming, blijkt uit een onderzoek naar hittestress van de Vrije Universiteit uit 2024. En niet zozeer wat er qua werktijden of andere bedrijfsbrede maatregelen zou kunnen.
Hittestress
De uitkomst komt overeen met die van de verkenning hittestress van de Arbeidsinspectie uit hetzelfde jaar. De meest genomen maatregelen bij hitte zijn extra drinkpauzes en het uitdelen van koele drankjes. En de helft van de bedrijven past de werktijden aan, als dat mogelijk is.
Ook met code rood voor de hitte mag je niet zomaar thuisblijven van je werk
Dat is deels te verklaren omdat er in de Arbowet geen specifieke temperatuur staat voor het nemen van maatregelen, zoals het aanpassen van de werktijden, bij extreem weer. Het enige waar de werkgever voor moet zorgen is dat er veilig gewerkt kan worden. Of het nu warm, koud of stormachtig weer is.
Maatwerk in strak plan
De rest is maatwerk, dat een bedrijf moet vastleggen in een Plan van Aanpak (PvA) voor gezondheids- en veiligheidsrisico's in het bedrijf. De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert of de plannen kloppen met de dagelijkse gang van zaken (en bijbehorende risico's) in een bedrijf, laat een woordvoerder weten.
In zo'n plan staan ook maatregelen die een bedrijf moet nemen als het werk ondanks de hitte toch gedaan moet worden. In de Arbowet staan de volgende maatregelen, die in een PvA opgenomen moeten worden.
- Checken of het werk echt noodzakelijk is.
- De klus inkorten of het zware werk in de ochtend en avond plannen.
- En afwisselen met werk op een koelere plek.
- Drinkwater of andere koele drank aanbieden.
- En beschermingsmiddelen aanbieden, zoals een zonnebril, zonnebrandcrème, lippenbalsem met uv-filter en een helm of ander hoofddeksel met nekflap.
In de bouw zijn bovenstaande aanwijzingen verwerkt in een uitgebreid protocol, inclusief scenario's bij bepaalde temperaturen. Een temperatuur van 35 graden of hoger wordt gezien als 'nauwelijks werkbaar'. De werkzaamheden dit weekend aan de A12 zijn daarom uitgesteld, meldde Rijkswaterstaat eerder deze week.
Rekening houden met het weer
Bedrijven houden hier ook rekening mee, vertelt woordvoerder Daphne Warnar van Bouwend Nederland. "We weten dat er altijd van dit soort dagen zijn. Als het heel hard stormt, ga je ook niet in een kraan zitten." In de planning van bouwprojecten wordt dan ook rekening gehouden met het feit 'dat je een aantal dagen per jaar niet buiten kunt werken'.
Dat geldt niet voor alle werkgevers, vertelt Khalid Azougagh die zich bij vakbond FNV bezighoudt met veiligheid op de werkvloer. Dat het niet bij alle bedrijven goed geregeld is, zorgt voor tientallen telefoontjes van mensen met klachten of vragen naar aanleiding van de hitte. "Normaal gesproken krijgen we daar niet zo veel vragen over", vertelt Azougagh.
Het aantal dagen dat het 35 graden of warmer is, is flink toegenomen. Dat heeft ook economische gevolgen, leggen we je uit in de video hieronder. De tekst gaat daarna verder.
Veel klachten komen uit de detailhandel en kinderopvang. "Beroepen met een fysieke belasting, waarbij mensen veel moeten lopen, sjouwen en tillen." Werk dat veel binnen gedaan wordt en qua werktijden niet echt de mogelijkheid biedt om uit te wijken, tenzij de hele samenleving erop aangepast wordt.
Werkgever heeft een plicht
Als een werkgever dan niet investeert in airco's of andere middelen om binnen werken draaglijk te maken, gaat het mis. "Dat is wel extra kwalijk", zegt Azougagh. In zo'n geval adviseert hij mensen om te vragen naar het plan van aanpak zoals hierboven omschreven. "Als daar niets in staat, is dat extra aanleiding om daarop te sturen", tipt hij.
Bij sommige beroepsgroepen is het beter geregeld. Zo is in de cao voor dakdekkers vastgelegd dat bij een verwachte temperatuur van 25 graden of hoger een tropenrooster ingesteld kan worden. De werkdag begint dan om 5.30 uur, in plaats van 7 uur.
Tropisch warm: deze maatregelen moet je baas nemen met dit weer
Ook in de glastuinbouw-cao is de mogelijkheid om een tropenrooster in te voeren, als een meerderheid van het personeel daarmee akkoord gaat. Bij PostNL is er weliswaar niets in de cao vastgelegd, maar mogen de postbezorgers hun rondes 'meer spreiden over de koelere uren van de dag'. "Bijvoorbeeld 's avonds", laat een woordvoerder weten.
Nadelen van een tropenrooster
Hoe slim een tropenrooster ook klinkt als oplossing om ondanks extreme hitte toch door te werken, er zitten ook nadelen aan. Voor werkgevers en werknemers. "Dan moet je vroeg naar bed en slapen is ook weer lastig met dit extreme weer", vertelt Azougagh. Met de hitte slapen mensen ook minder goed. "En er is momenteel een mooi toernooi om naar te kijken."
Voor werkgevers kleeft er ook een nadeel aan werknemers vroeg laten beginnen of juist laat laten werken. "Als je echt heel vroeg begint, wordt het nachtwerk", legt Azougagh uit. Daar is sprake van als er langer dan één uur tussen middernacht en 6 uur 's ochtends wordt gewerkt. Als dat gebeurt, moet er toeslag betaald worden. En niet alle werkgevers zullen happig zijn op dat soort meerkosten.
Wirwar van regels
Ook andere regels zijn soms een blokkade. Zoals die om geluidsoverlast tegen te gaan, vertelt een hovenier in het onderzoek van de Arbeidsinspectie. En dan is er nog de mate van georganiseerdheid van het personeel, blijkt uit het onderzoek van de Vrije Universiteit.
In een sector met veel uitzendkrachten, zoals de tomatenteelt, kan een werkgever makkelijker zeggen 'we beginnen eerder', schrijven de onderzoekers van de VU. Bij bedrijven met veel vaste krachten in dienst, 'is dat ingewikkelder'. Zij zullen zich meer verzetten, verwachten de onderzoekers.
De discussie zal steeds vaker oplaaien, want het aantal dagen dat het 35 graden of warmer is, is flink toegenomen. Zorgelijk, vertelt klimaatjournalist Heleen Ekker in deze video.
